زخم بستر وقتی ایجاد می‌شود که یک نقطه از بدن مدت طولانی زیر فشار بماند و خون به آن نرسد. وقتی خون‌رسانی قطع می‌شود، سلول‌ها اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند و کم‌کم می‌میرند. نتیجه؟ یک قرمزی ساده که اگر جدی گرفته نشود می‌تواند تبدیل شود به یک زخم عمیق، دردناک و حتی خطرناک.

این زخم‌ها بیشتر در افرادی دیده می‌شود که به دلیل بیماری، جراحی، بی‌حرکتی یا کهولت سن نمی‌توانند مرتب جابه‌جا شوند.

⭐ زخم بستر چگونه ایجاد می‌شود؟

1) فشار طولانی‌مدت 🧱

وقتی بیمار ساعت‌ها روی یک نقطه می‌خوابد یا می‌نشیند—پاشنه، باسن، آرنج، کتف، پشت سر—خون‌رسانی قطع می‌شود و پوست ضعیف می‌شود.

2) سایش پوست روی ملافه 😣

وقتی پوست روی تخت کشیده می‌شود (مثلاً موقع جابه‌جایی)، لایه‌های سطحی پوست از بین می‌رود.

3) لغزش بافتی (Shear) 🪜

وقتی تخت زیاد بالا می‌رود و بیمار به پایین لیز می‌خورد، پوست در یک جهت و بافت‌های زیرین در جهت دیگر حرکت می‌کنند. این حالت بسیار خطرناک است و زخم‌ها را عمیق می‌کند.

⭐ مراحل زخم بستر — با زبانی ساده

🔹 مرحله 1 — فقط قرمزی، اما هشدار جدی 🚨

• قرمزی‌ای که با فشار سفید نمی‌شود
  
  

• محل داغ‌تر یا سفت‌تر است
  
  

• ممکن است درد یا سوزش داشته باشد
  در این مرحله زخم کاملاً قابل برگشت است.
  
  

🔹 مرحله 2 — تاول یا پوست‌رفتگی 🩹

• پوست سطحی باز شده
  
  

• تاول یا خراش
  
  

• ترشح کم
  این مرحله نیاز به مراقبت دقیق و پانسمان مناسب دارد.
  
  

🔹 مرحله 3 — زخم عمیق و گود 🕳️

• دیده شدن چربی زیر پوست
  
  

• ترشحات بیشتر
  
  

• خطر عفونت زیاد
  زخم مثل یک «چاله» دیده می‌شود.
  
  

🔹 مرحله 4 — شدیدترین مرحله ⚠️

• دیده شدن عضله، تاندون یا استخوان
  
  

• بوی بد
  
  

• ترشحات زیاد
  این مرحله نیاز فوری به مراقبت تخصصی دارد.
  
  

⭐ چگونه از زخم بستر جلوگیری کنیم؟

1) تغییر وضعیت منظم 🔄

مهم‌ترین اصل پیشگیری:

• بیمار بستری: هر ۲ ساعت
  
  

• بیمار روی ویلچر: هر ۱ ساعت
  
  

✔️ روی کمر
✔️ پهلوی راست
✔️ پهلوی چپ
✔️ نیم‌نشسته استاندارد (حداکثر ۳۰ درجه)

2) محافظت با تشک و پد مناسب 🛏️✨

تشک مواج، پد پاشنه، فوم‌های محافظ و بالش نرم فشار را پخش می‌کنند و از پوست حمایت می‌کنند.

3) مراقبت از پوست 🧴

• پوست خیلی خشک نباشد
  
  

• پوست خیس و نم‌دار نماند
  
  

• در بی‌اختیاری از کرم‌های محافظ (Barrier) استفاده شود
  
  

• پوست هر روز بررسی شود
  
  

4) جلوگیری از تعریق و رطوبت 💧🚫

رطوبت زیاد (عرق، ادرار، ترشحات) پوست را سریع تخریب می‌کند.
پوشک باید مرتب بررسی و تعویض شود.

5) تغذیهٔ خوب برای ترمیم 🍗🍳🍎

پروتئین، ویتامین C، زینک و آب کافی برای پوست ضروری‌اند. تغذیه ضعیف = پوست ضعیف.

6) جلوگیری از لیز خوردن بیمار روی تخت 🪜

شیب تخت نباید بیشتر از ۳۰ درجه باشد.
برای جابه‌جایی از ملحفه کمکی، اسلایدشیت یا کمک دو نفره استفاده شود.

7) بررسی روزانهٔ پوست 👀

روزانه نواحی حساس را نگاه کنید:

• پاشنه‌ها
  
  

• باسن و ساکروم
  
  

• آرنج‌ها
  
  

• پشت گوش
  
  

• پشت سر
  
  

• کنار زانو
  
  

هر قرمزی کوچک = هشدار بزرگ.

⭐ این مطلب برای چه کسانی مهم است؟

👨‍👩‍👧 خانواده‌ها

برای جلوگیری ۱۰۰٪ از زخم بستر و مراقبت ایمن از بیمار عزیزشان.

👩‍⚕️ پرستاران و مراقبین

برای ارزیابی، پیشگیری و مدیریت زخم‌های مرحله اولیه.

🩺 کادر درمان

برای تصمیم‌گیری دربارهٔ پانسمان، دبریدمان و ارجاع.

⭐ جمع‌بندی

زخم بستر از یک قرمزی ساده شروع می‌شود اما می‌تواند تبدیل به زخمی عمیق و خطرناک شود.
با تغییر وضعیت، مراقبت پوست، کنترل رطوبت و تغذیهٔ خوب می‌توان به‌طور کامل جلوی آن را گرفت.

زخم دیابتی یکی از حساس‌ترین و خطرناک‌ترین انواع زخم‌هاست.
چرا؟
چون در دیابت، جریان خون ضعیف‌تر می‌شود، حس پا کم می‌شود و سیستم ایمنی کندتر کار می‌کند. یعنی یک خراش کوچک می‌تواند تبدیل شود به زخم عمیق، عفونی و حتی قابل‌قطع عضو اگر مراقبت تخصصی دیر انجام شود.

اما اگر زود تشخیص داده شود و مراقبت درست انجام گیرد، بیشتر زخم‌های دیابتی کاملاً قابل درمان‌اند.

🌟 نشانه‌های اولیه‌ای که نباید نادیده بگیریم

دیابتی‌ها معمولاً درد را کمتر حس می‌کنند، برای همین زخم‌ها از یک نشانهٔ کوچک شروع می‌شوند:

🔹 ۱) ترک یا خشکی شدید پوست 🧱

پوست خشک و ترک‌خورده راه ورود میکروب‌هاست.

🔹 ۲) تاول یا پینه سفت 🟤

پینه (کالوس) یعنی فشار زیاد روی پا—اولین هشدار قبل از زخم.

🔹 ۳) قرمزی غیرعادی یا تغییر رنگ پوست ❤️‍🔥

اگر قرمزی با فشار سفید نمی‌شود یا بنفش/تیره شده، احتمال آسیب بافتی وجود دارد.

🔹 ۴) نبودن حس درد یا لمس ⚡

کم شدن حس یعنی زخم ممکن است وجود داشته باشد اما بیمار آن را احساس نکند.

🔹 ۵) بوی خفیف یا ترشح کم 💧

حتی مقدار کمی ترشح چرکی یا بوی خفیف باید جدی گرفته شود.

🔹 ۶) تورم پا یا انگشتان 🦶⬆️

تورم ناگهانی یعنی احتمال عفونت یا اختلال جریان خون.

🔥 خطرهای پنهان زخم دیابتی

زخم دیابتی از بیرون شاید ساده به‌نظر برسد؛ اما از داخل می‌تواند به‌سرعت پیشروی کند:

1) عفونت‌های عمیق 🦠

عفونت در دیابتی‌ها سریع‌تر گسترش می‌یابد و ممکن است به عضله و استخوان برسد.

2) نکروز (سیاه شدن بافت) ⚫

کمبود خون‌رسانی باعث مرگ بافت‌ها می‌شود—این حالت نیازمند مراقبت فوری است.

3) درگیری استخوان (استئومیلیت) 🦴

یکی از خطرناک‌ترین عوارض دیابت که درمان طولانی‌مدت لازم دارد.

4) گسترش عفونت به بدن (سپسیس) 🚑

اگر درمان دیر انجام شود، عفونت وارد خون شده و جان بیمار را تهدید می‌کند.

5) احتمال قطع عضو ❗

در زخم‌های دیابتی درمان‌نشده، قطع انگشت یا پا یکی از پیامدهای واقعی و هشداردهنده است.

🔧 چرا مراقبت تخصصی در زخم دیابتی حیاتی است؟

🧪 ۱) چون روند ترمیم کندتر است

قند بالا روند ترمیم را مختل می‌کند. مراقبت حرفه‌ای باید هم‌زمان روی کنترل قند، انتخاب پانسمان مناسب و درمان عفونت تمرکز کند.

🦶 ۲) چون حس پا کم است و زخم دیر پیدا می‌شود

پرستاران زخم آموزش‌دیده می‌دانند کجاها را باید بررسی کنند:
کف پا، بین انگشتان، پاشنه، کنار انگشت کوچک و روی پنجه.

🩸 ۳) چون جریان خون ضعیف است

مشکلات وریدی و شریانی در دیابتی‌ها شایع است. قبل از درمان زخم، باید خون‌رسانی ارزیابی شود.

🧴 ۴) چون انتخاب پانسمان در زخم دیابتی بسیار مهم است

پانسمان اشتباه می‌تواند:

• زخم را خشک کند
  
  

• رطوبت را کم/زیاد کند
  
  

• عفونت را پنهان کند
  
  

• باعث گسترش نکروز شود
  
  

انتخاب باید کاملاً بر اساس عمق زخم، ترشح، عفونت و جریان خون باشد.

✂️ ۵) چون پینه (Callus) باید حرفه‌ای برداشته شود

پینه مثل «درپوش» روی زخم عمل می‌کند و شرایط را برای عفونت و نکروز فراهم می‌کند.
برداشتن پینه فقط باید توسط پرستار یا پزشکِ آموزش‌دیده انجام شود.

🦠 ۶) چون مراقبت اشتباه می‌تواند خطرناک باشد

مثلاً:
❌ استفاده از بتادین زیاد
❌ متورم کردن پا
❌ پوشیدن کفش تنگ
❌ دستکاری پینه با تیغ یا قیچی
❌ شست‌وشوی زیاد با آب داغ

هرکدام از این‌ها می‌تواند زخم را شدیدتر کند.

🪜 چگونه از زخم دیابتی پیشگیری کنیم؟

✔️ بررسی روزانه پا با نور خوب

کف پا، پاشنه، بین انگشتان، کنار انگشت کوچک، و پشت پا.

✔️ کوتاه کردن ناخن‌ها به‌صورت صاف ✂️

برای جلوگیری از زخم ناخن فرورونده.

✔️ شست‌وشوی روزانه با آب ولرم 🚿

پا را کامل خشک کنید—به‌خصوص بین انگشتان.

✔️ پوشیدن جوراب نخی نرم 🧦

بدون کش تنگ و بدون درزهای آزاردهنده.

✔️ استفاده از کفش مناسب 👟

کفش تنگ یا ناهماهنگ بزرگ‌ترین عامل زخم است.

✔️ کنترل قند خون 🩸

هرچه قند بهتر کنترل شود، زخم کمتر ایجاد می‌شود.

👨‍👩‍👧 این مطلب مناسب چه کسانی است؟

• بیماران دیابتی
  
  

• خانواده‌ها و مراقبین
  
  

• پرستاران زخم
  
  

• پزشکان عمومی و متخصص
  
  

• دانشجویان پرستاری و پزشکی
  
  

✨ جمع‌بندی

زخم دیابتی یک زخم ساده نیست—زخمی است که باید از لحظه اول جدی گرفته شود.
هر تغییر کوچک در پا، هر قرمزی، هر ترک، و هر تاول می‌تواند شروع یک مشکل بزرگ باشد.

اما با مراقبت درست، بررسی روزانه و رسیدگی تخصصی، می‌توان این زخم‌ها را کنترل کرد و جلوی عوارض خطرناک را گرفت.

زخم‌های ساق پا معمولاً دو علت اصلی دارند: مشکل در وریدها (ورید = برگشت خون) و مشکل در شریان‌ها (شریان = رساندن خون).
هرکدام ظاهر، درد، خطر و درمان کاملاً متفاوتی دارند.
اگر اشتباه تشخیص داده شوند، درمان نه‌تنها جواب نمی‌دهد، بلکه ممکن است زخم عمیق‌تر یا عفونی شود.

در ادامه، تفاوت این دو زخم را دقیق، ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم.

🔵 زخم وریدی — وقتی خون نمی‌تواند از پا بالا برگردد

در این زخم‌ها، رگ‌های وریدی ضعیف شده‌اند. خون در ساق پا جمع می‌شود، ورم ایجاد می‌شود و پوست نازک و آسیب‌پذیر می‌شود.

نشانه‌های زخم وریدی

• معمولاً بالای قوزک و روی ساق پا دیده می‌شود
  
  

• ورم زیاد پا (به‌خصوص آخر روز)
  
  

• پوست اطراف تیره، قهوه‌ای یا بنفش
  
  

• رگ‌های واریسی برجسته
  
  

• ترشح زیاد
  
  

• درد خفیف‌تر؛ بیشتر احساس سنگینی و فشار
  
  

• زخم معمولاً پهن‌تر، کم‌عمق‌تر و با حاشیه نامنظم است
  
  

چرا ایجاد می‌شود؟

• واریس
  
  

• نشستن یا ایستادن طولانی
  
  

• چاقی
  
  

• دیابت
  
  

• سابقه لخته (DVT)
  
  

• بارداری
  
  

• عضله ساق ضعیف
  
  

وقتی خون در پایین پا گیر کند، پوست نمی‌تواند خودش را ترمیم کند.

🔴 زخم شریانی — وقتی خون به پا نمی‌رسد

در این زخم‌ها مشکل برعکس است؛ خون کافی به پا نمی‌رسد.
وقتی اکسیژن کم برسد، سلول‌ها می‌میرند و زخم عمیق و دردناک ایجاد می‌شود.

نشانه‌های زخم شریانی

• معمولاً روی انگشتان، لبه‌های پا یا پاشنه
  
  

• زخم کوچک اما عمیق و دردناک
  
  

• پوست اطراف سرد، براق و رنگ‌پریده
  
  

• ناخن‌ها شکننده و رشد کم
  
  

• نبض پا ضعیف یا غایب
  
  

• درد بسیار شدید، به‌خصوص شب‌ها
  
  

• ترشح کم یا هیچ
  
  

• تغییر رنگ انگشتان به بنفش یا سیاه
  
  

چرا ایجاد می‌شود؟

• گرفتگی رگ‌ها (تصلب شرایین)
  
  

• سیگار 🚬
  
  

• قند بالا
  
  

• چربی و کلسترول زیاد
  
  

• فشار خون بالا
  
  

• سن بالا
  
  

• دیابت
  
  

در زخم شریانی، مشکل اصلی “کمبود خون” است؛ یعنی بدن مواد لازم برای ترمیم را نمی‌رساند.

🔥 تفاوت درد وریدی و شریانی — نکته‌ای که درمان را تعیین می‌کند

درد وریدی (🔵)

• بیشتر حس سنگینی، فشار یا تیر کشیدن
  
  

• با بالا بردن پا بهتر می‌شود
  
  

• با ایستادن یا نشستن طولانی بدتر می‌شود
  
  

• معمولاً شدت درد زیاد نیست
  
  

درد شریانی (🔴)

• درد تیز، سوزشی و عمیق
  
  

• شب‌ها شدیدتر می‌شود
  
  

• وقتی پا را پایین آویزان می‌کنند بهتر می‌شود
  
  

• وقتی پا بالا باشد بدتر می‌شود
  
  

• گاهی بیمار فقط با آویزان کردن پا می‌تواند بخوابد
  
  

📌 نکته کلیدی:
دردی که با پایین بردن پا بهتر شود تقریباً همیشه “شریانی” است.

🩹 بهترین درمان زخم وریدی (Venous)

درمان اصلی و طلایی زخم وریدی "فشار کنترل‌شده" است.

۱) باند و جوراب فشاری 🧦🔵

کمک می‌کند خون از پا بالا برود، ورم کم شود و زخم شروع به ترمیم کند.

۲) بالا نگه داشتن پا 🦵⬆️

روزی چند بار پا بالاتر از سطح قلب باشد.

۳) پیاده‌روی منظم 👣

عضله ساق مثل یک "پمپ" کار می‌کند و به برگشت خون کمک می‌کند.

۴) پانسمان مناسب ترشحات زیاد 🎗️

برای کنترل رطوبت و جلوگیری از عفونت.

۵) درمان واریس اگر لازم باشد 🟣

لیزر، اسکلروتراپی یا جراحی.

🩸 بهترین درمان زخم شریانی (Arterial)

درمان اصلی زخم شریانی "باز کردن رگ" است.
تا زمانی که خون کافی نرسد، هیچ پانسمانی معجزه نمی‌کند.

۱) آنژیوگرافی و باز کردن رگ‌ها (Revascularization) 🔧❤️

با آنژیوپلاستی، استنت یا جراحی بای‌پس.

۲) کنترل عوامل خطر ⚠️

• ترک فوری سیگار 🚭
  
  

• کنترل قند خون
  
  

• کنترل چربی و فشار
  
  

• کاهش وزن
  بدون این موارد، زخم شریانی خوب نمی‌شود.
  
  

۳) گرم نگه داشتن پا ❄️🧦

خون‌رسانی با سرما کمتر می‌شود.

۴) پانسمان محافظ و مرطوب

چون زخم خشک است و ترشح کمی دارد.

🚑 چه زمانی فوراً باید مراجعه کرد؟

• سیاه شدن انگشتان
  
  

• سرد شدن غیرطبیعی پا
  
  

• درد شدید شبانه
  
  

• عدم وجود نبض
  
  

• ترشح بدبو
  
  

• تب یا لرز
  
  

• زخم جدید در فرد دیابتی
  
  

این موارد می‌توانند نشان‌دهندهٔ خطر جدی باشند.

✨ جمع‌بندی نهایی

زخم‌های وریدی و شریانی از بیرون ممکن است شبیه هم باشند، اما دو دنیای کاملاً متفاوت‌اند.
در زخم وریدی مشکل “گیر کردن خون در پا” است، و درمان اصلی “فشار و تخلیه ورم”.
در زخم شریانی مشکل “کمبود خون و اکسیژن” است، و درمان اصلی “باز کردن رگ‌ها”.

شناخت تفاوت این دو زخم، کلید درمان درست و جلوگیری از عوارض جدی مثل عفونت، نکروز و حتی قطع عضو است.

بعد از هر عمل جراحی، مهم‌ترین بخش درمان از اتاق عمل بیرون نمی‌آید، بلکه شروعش از خانه است:
مراقبت درست از زخم.
اگر زخم جراحی خوب مراقبت شود، سریع‌تر ترمیم می‌شود، کمتر درد می‌گیرد، ظاهر بهتری پیدا می‌کند و مهم‌تر از همه عفونت نمی‌کند.

این صفحه یک راهنمای کامل و ساده است تا بدانید چطور زخم جراحی را مثل حرفه‌ای‌ها مراقبت کنید.

✨ چطور از زخم جراحی مراقبت کنیم که عفونت نکند؟

1) دست‌ها همیشه اول! 🧼🤲

قبل از هر تماس با زخم:

• دست‌ها را با آب و صابون ۳۰ ثانیه بشویید
  
  

• خشک کنید
  
  

• اگر ممکن بود از دستکش استفاده کنید
  
  

مهم‌ترین عامل پیشگیری از عفونت همین است.

2) پانسمان را دستکاری نکنید 🎗️🚫

اگر پزشک گفته پانسمان باید ۲۴–۴۸ ساعت بماند، باز نکنید.
باز کردن بی‌موقع = ورود میکروب = افزایش خطر عفونت.

3) زخم را خشک نگه دارید 💧🚫

تا وقتی پزشک اجازه نداده:

• حمام نروید
  
  

• زخم را زیر آب نگیرید
  
  

• از اسپری، پماد یا کرم خودسرانه استفاده نکنید
  
  

رطوبت دشمن زخم تازه است.

4) وقتی اجازه حمام دارید 🚿🧼

• آب ولرم باشد
  
  

• روی زخم مستقیم فشار ندهید
  
  

• بعد از حمام به‌آرامی با دستمال تمیز خشک کنید
  
  

• مالش ندهید
  
  

5) لباس راحت بپوشید 👕

لباس تنگ یا سفت باعث کشیده‌شدن بخیه‌ها و تحریک پوست می‌شود.

6) اگر زخم ترشح دارد 💧

ترشح کم و شفاف طبیعی است.
اما اگر ترشح:

• زیاد
  
  

• زرد یا سبز
  
  

• بدبو
  
  

• همراه درد جدید
  
  

باشد، باید سریع ارزیابی شود.

7) به زخم دست نزنید ❌✋

کنجکاوی برای دیدن جای بخیه طبیعی است؛
اما دست‌زدن، کندن پوسته‌ها یا فشار دادن زخم می‌تواند عفونت ایجاد کند.

8) از آفتاب دوری کنید ☀️🚫

آفتاب باعث تیره‌شدن جای زخم و اسکار زشت می‌شود.

9) تغذیه مناسب برای ترمیم سریع 🍗🍳🥦

پروتئین، ویتامین C، زینک و مایعات کافی سرعت ترمیم را چند برابر می‌کنند.

✨ چه زمانی بخیه باید کشیده شود؟

زمان دقیق بستگی به محل جراحی، سن، بیماری‌ها و نوع بخیه دارد، اما به‌طور کلی:

• صورت: ۴–۵ روز
  
  

• گردن: ۵–۷ روز
  
  

• شکم و پشت: ۷–۱۰ روز
  
  

• بازو و پا: ۱۰–۱۴ روز
  
  

• مفاصل (مثل زانو، آرنج): تا ۱۴–۱۷ روز
  
  

اگر زود کشیده شود، زخم باز می‌شود؛
اگر دیر کشیده شود، جای زخم بدتر و سفت‌تر می‌شود.

✨ نشانه‌های خطر عفونت جراحی — فوراً مراجعه کنید 🚑

• قرمزی در حال گسترش
  
  

• داغ شدن محل زخم
  
  

• درد جدید یا شدیدتر
  
  

• ترشح چرکی زرد/سبز
  
  

• بوی بد
  
  

• تب یا لرز
  
  

• باز شدن بخیه‌ها
  
  

• خونریزی غیرطبیعی
  
  

این‌ها نشانه‌هایی هستند که نیاز فوری به بررسی تخصصی دارند.

✨ چه چیزهایی عفونت را بیشتر می‌کنند؟

• درمان خودسرانه با بتادین یا الکل
  
  

• استفاده از پمادهای چرب بدون نسخه
  
  

• پانسمان‌های آلوده
  
  

• سیگار 🚬
  
  

• قند خون بالا
  
  

• فشار وارد کردن به زخم
  
  

✨ جمع‌بندی

زخم جراحی اگر درست مراقبت شود، معمولاً بدون مشکل التیام پیدا می‌کند.
با شست‌وشوی دست، پانسمان صحیح، خشک نگه داشتن زخم، تغذیه خوب و مراجعه به‌موقع در صورت مشاهدهٔ علائم، می‌توان از عفونت، بازشدن زخم، اسکار بد و مشکلات طولانی‌مدت جلوگیری کرد.

زخم تروماتیک یعنی هر آسیبی که به‌طور ناگهانی و بر اثر یک اتفاق ایجاد شود؛
از یک بریدگی کوچک در آشپزخانه گرفته تا پارگی عمیق، ضربه شدید، سقوط، تصادف، له‌شدگی و حتی گازگرفتگی.

این زخم‌ها همیشه یک نکته مشترک دارند:
غافلگیرکننده‌اند و اگر درست رسیدگی نشوند، سریع عفونی یا عمیق می‌شوند.

این صفحه یک راهنمای کامل و ساده برای تشخیص خطر، شست‌وشوی درست، پانسمان مناسب و زمان مراجعه فوری است.

✨ انواع زخم‌های تروماتیک

🔪 1) بریدگی‌ها (Lacerations / Cuts)

وقتی یک جسم تیز مثل چاقو یا شیشه پوست را باز می‌کند.
این زخم‌ها معمولاً تمیزترند، اما ممکن است نیاز به بخیه داشته باشند.

🪓 2) پارگی‌ها و له‌شدگی‌ها (Tears / Crush Injuries)

ضربه شدید باعث جدا شدن بافت‌ها یا له‌شدن عضله و پوست می‌شود.
این زخم‌ها خطر عفونت و مرگ بافت بالاتری دارند.

💥 3) زخم ناشی از تصادف و سقوط (Impact Injuries)

سقوط از ارتفاع، موتور، دوچرخه، برخورد با زمین یا جسم سخت.
معمولاً همراه با کبودی، تورم و آسیب عمقی.

🦷 4) زخم ناشی از گازگرفتگی (Animal/Human Bites)

این زخم‌ها خطرناک‌اند چون باکتری زیادی وارد می‌شود.
در ۹۰٪ موارد نیاز به آنتی‌بیوتیک دارند.

🔥 5) زخم ناشی از اشیا متحرک (پره، ابزار صنعتی و...)

این زخم‌ها ممکن است عمیق‌تر از ظاهرشان باشند.

✨ قدم‌به‌قدم: چطور از یک زخم تروماتیک مراقبت کنیم؟

1) اول خونریزی را کنترل کنید 🩸✋

• اگر خونریزی کم است → با گاز فشار ملایم بدهید.
  
  

• اگر زیاد است → فشار مستقیم و محکم.
  
  

• اگر متوقف نمی‌شود → بلافاصله به اورژانس بروید.
  
  

2) شست‌وشوی دقیق، مهم‌ترین مرحله است 🧼💧

زخم تروماتیک = آلودگی زیاد.
شست‌وشوی درست می‌تواند ۷۰٪ عفونت‌ها را پیشگیری کند.

• زخم را با آب ولرم بشویید
  
  

• کف و آلودگی را آرام با گاز تمیز بردارید
  
  

• از بتادین غلیظ، الکل یا آب داغ استفاده نکنید
  
  

• در زخم‌های بسیار آلوده، شست‌وشو باید طولانی‌تر باشد (۲–۳ دقیقه)
  
  

3) پانسمان مناسب انتخاب کنید 🎗️

برای بیشتر زخم‌های تروماتیک:

• یک گاز استریل تمیز
  
  

• سپس گاز یا باند فشاری سبک
  
  

• اگر زخم عمیق یا لبه‌های آن از هم باز است → نیاز به بخیه دارد
  
  

پانسمان‌های چسب‌دار (استری‌استریپ) برای بریدگی‌های سطحی عالی‌اند.

4) زخم را دستکاری نکنید ❌

کندن لخته خون، برداشتن پوسته، فشار دادن محتویات زخم—همه این‌ها روند درمان را خراب می‌کند.

5) زخم را خشک نگه دارید، اما نه بیش از حد 💧➡️🧴

برای ترمیم درست، زخم باید کمی مرطوب باشد.
خشکی زیاد = ترمیم کند
خیسی زیاد = عفونت
پانسمان مناسب این تعادل را ایجاد می‌کند.

✨ چه زمانی بخیه لازم است؟

بخیه زمانی لازم است که:

• لبه‌های زخم از هم فاصله دارند
  
  

• زخم عمیق‌تر از ۰.۵ سانتی‌متر است
  
  

• خونریزی با فشار کنترل نمی‌شود
  
  

• زخم در صورت، دست یا مفاصل است
  
  

• لبه‌ها نامرتب و کنده‌شده‌اند
  
  

• جسم آلوده وارد زخم شده
  
  

اگر از زمان آسیب بیش از ۶–۱۲ ساعت گذشته باشد، ممکن است بخیه توصیه نشود.

✨ خطر عفونت در زخم‌های تروماتیک

این زخم‌ها اگر درست رسیدگی نشوند، ممکن است:

• چرکی شوند
  
  

• بوی بد بدهند
  
  

• به عضله یا استخوان برسند
  
  

• سلولیت یا آبسه ایجاد کنند
  
  

• حتی وارد خون شوند (سپسیس)
  
  

✨ نشانه‌های عفونت

• افزایش درد
  
  

• قرمزی منتشر
  
  

• داغی محل زخم
  
  

• ترشح زرد/سبز
  
  

• بوی بد
  
  

• تب یا لرز
  
  

• تورم زیاد
  
  

اگر هرکدام دیده شد → نیاز به ارزیابی تخصصی فوری است.

✨ آیا آنتی‌بیوتیک لازم است؟

نه همیشه.
اما در موارد زیر معمولاً لازم است:

• گازگرفتگی
  
  

• زخم‌های عمیق یا آلوده
  
  

• له‌شدگی
  
  

• زخم‌های ناحیه دست و پا
  
  

• بیمار با دیابت یا نقص ایمنی
  
  

• زخم‌هایی که دیر شسته شده‌اند
  
  

✨ چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟ 🚑

• خونریزی کنترل نمی‌شود
  
  

• جسم خارجی داخل زخم است
  
  

• زخم عمیق و باز است
  
  

• زخم روی صورت یا اطراف چشم
  
  

• زخم در بیماران دیابتی
  
  

• زخمی که بعد از ۲۴–۴۸ ساعت بدتر می‌شود
  
  

• هرگونه بی‌حسی یا از دست رفتن حرکت
  
  

✨ جمع‌بندی

زخم تروماتیک یعنی زخمی که ناگهانی اتفاق می‌افتد و ظاهرش همیشه نشان‌دهندهٔ عمق واقعی آسیب نیست.
شست‌وشوی درست، پانسمان مناسب، عدم دستکاری و مراجعه به‌موقع می‌تواند جلوی عفونت، جای زخم بد و عوارض طولانی‌مدت را بگیرد.

سوختگی فقط «قرمزی پوست» نیست.
سوختگی یعنی آسیب حرارتی به پوست و گاهی بافت‌های عمیق‌تر که اگر درست رسیدگی نشود، می‌تواند سریع عمیق شود، عفونی شود و حتی جان بیمار را تهدید کند.

سوختگی‌ها بر اساس عمق آسیب به سه درجه تقسیم می‌شوند:
درجه یک، دو و سه.
اما تفاوتشان چیست؟ کدام خطرناک‌تر است؟ چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در ادامه همه‌چیز را ساده و دقیق توضیح می‌دهیم.

✨ درجه یک (Superficial) — سطحی اما دردناک

این سوختگی‌ها فقط لایه بیرونی پوست (اپیدرم) را درگیر می‌کنند.

نشانه‌ها:

• قرمزی روشن 🔴
  
  

• درد و سوزش
  
  

• خشک بودن پوست
  
  

• بدون تاول
  
  

مثال‌ها:

آفتاب‌سوختگی یا تماس سریع با جسم داغ.

آیا خطرناک است؟

معمولاً نه. اگر درست مراقبت شود، ظرف ۳–۵ روز خوب می‌شود و جای آن نمی‌ماند.

درمان:

• ۱۰–۲۰ دقیقه آب خنک (نه یخ)
  
  

• کمپرس سرد
  
  

• کرم مرطوب‌کننده یا ژل آلوئه‌ورا
  
  

• نوشیدن آب کافی
  
  

• دوری از آفتاب
  
  

✨ درجه دو (Partial Thickness) — تاول، درد شدید و نیاز به مراقبت دقیق

این سوختگی به لایه‌های عمیق‌تر پوست می‌رسد و دو نوع دارد:
سطحی و عمقی.

نشانه‌ها:

• تاول‌های شفاف یا زرد 💧
  
  

• درد شدید 😣
  
  

• پوست مرطوب یا آب‌دار
  
  

• قرمزی زیاد
  
  

آیا خطرناک است؟

بله، چون این سوختگی اگر درست مراقبت نشود می‌تواند عمیق شود و اسکار بدهد.

درمان:

• تخلیه نکردن تاول‌ها ❌
  
  

• شست‌وشو با آب خنک
  
  

• پانسمان استریل و مرطوب
  
  

• کرم‌های تخصصی سوختگی
  
  

• ارزیابی توسط پزشک در موارد متوسط تا شدید
  
  

✨ درجه سه (Full Thickness) — خطرناک و نیازمند درمان فوری

در این سوختگی‌ها تمام ضخامت پوست آسیب می‌بیند و گاهی به چربی، عضله یا استخوان هم می‌رسد.

نشانه‌ها:

• پوست سفید، قهوه‌ای یا سیاه شده ⚫
  
  

• ظاهر چرمی، خشک و سفت
  
  

• بدون درد (چون اعصاب سوخته‌اند)
  
  

• نبود تاول
  
  

آیا خطرناک است؟

خیلی!
این نوع سوختگی همیشه نیاز به مراقبت فوری و تخصصی دارد و در اغلب موارد باید بستری یا جراحی شود.

درمان:

فوری → اورژانس.
نیاز به:

• سرم‌رسانی
  
  

• کنترل درد
  
  

• پانسمان تخصصی
  
  

• پیشگیری از عفونت
  
  

• احتمال گرافت پوستی
  
  

🚑 چه زمانی مراجعه فوری به پزشک لازم است؟

اگر سوختگی هر کدام از شرایط زیر را داشت، باید فوراً به پزشک مراجعه شود:

📍 1) سوختگی‌های درجه دو گسترده یا عمیق

به‌خصوص اگر روی صورت، دست‌ها، پاها، مفاصل یا اندام تناسلی باشد.

📍 2) سوختگی درجه سه

حتی اگر کوچک باشد.

📍 3) سوختگی با برق‌گرفتگی ⚡

حتی اگر ظاهر بیرونی خفیف باشد.

📍 4) سوختگی شیمیایی ☣️

مواد اسیدی و قلیایی آسیب عمیق ایجاد می‌کنند.

📍 5) سوختگی در افراد دیابتی یا سالمندان

به دلیل خطر زیاد عفونت و ترمیم کند.

📍 6) ایجاد علائم عفونت

• بوی بد
  
  

• ترشح چرکی
  
  

• تورم
  
  

• داغی
  
  

• درد شدید
  
  

• تب
  
  

📍 7) تاول‌های بزرگ یا پاره‌شده

این‌ها دروازهٔ ورود عفونتند.

📍 8) مشکل تنفسی پس از دود استنشاقی 🔥😮‍💨

این حالت اضطراری است.

✨ چه چیزهایی در سوختگی کاملاً ممنوع است؟

• یخ مستقیم ❌
  
  

• خمیر دندان ❌
  
  

• روغن، کره یا مواد چرب ❌
  
  

• پمادهای نامشخص خانگی ❌
  
  

• ترکاندن تاول‌ها ❌
  
  

• کندن پوست مرده ❌
  
  

• قرار دادن زخم زیر آب بسیار گرم ❌
  
  

✨ مراقبت اولیهٔ صحیح — مهم‌ترین مرحله

• ۱۰ تا ۲۰ دقیقه شست‌وشو با آب خنک
  
  

• جدا کردن آرام لباس‌های چسبیده‌نشده
  
  

• پوشاندن زخم با پارچه تمیز
  
  

• نوشیدن آب
  
  

• مراجعه در موارد شدید
  
  

✨ جمع‌بندی

سوختگی‌ها از یک قرمزی ساده تا یک آسیب عمیق و خطرناک می‌توانند متفاوت باشند.
شناخت درجه‌های سوختگی و تشخیص زمان مراجعه فوری، کلید جلوگیری از عفونت، اسکار، عوارض شدید و حتی خطرات جانی است.

زخم مزمن یعنی زخمی که بیشتر از ۴ هفته طول می‌کشد و هنوز خوب نشده است.
این زخم‌ها مثل زخم‌های معمولی رفتار نمی‌کنند؛
نه بسته می‌شوند، نه خشک می‌شوند، نه دردشان کم می‌شود.
انگار در یک «حلقهٔ گیر افتادهٔ ترمیم» هستند.

اما چرا این اتفاق می‌افتد؟
چه عواملی اجازه نمی‌دهند زخم التیام پیدا کند؟
و نقش بیماری‌های زمینه‌ای چیست؟

در این صفحه همه چیز را ساده، دقیق و کاربردی توضیح می‌دهیم.

✨ چرا بعضی زخم‌ها مزمن می‌شوند؟

زخم‌های مزمن معمولاً به‌خاطر یکی از این سه دلیل اصلی خوب نمی‌شوند:

1) خون‌رسانی کافی نمی‌رسد 🩸⬇️

ترمیم زخم یعنی رسیدن اکسیژن و مواد غذایی.
اگر رگ‌ها مشکل داشته باشند—مثل مشکلات شریانی، وریدی یا دیابت—زخم در همان وضعیت می‌ماند.

نشانه‌های خون‌رسانی ضعیف:

• سردی پا
  
  

• رنگ‌پریدگی
  
  

• درد هنگام راه‌رفتن
  
  

• ورم زیاد
  
  

• زخم‌هایی که خشک و کند رشد می‌کنند
  
  

2) عفونت پنهان یا سطحی 🦠🔥

بعضی زخم‌ها ظاهراً چرکی نیستند، اما بار میکروبی بالا دارند.
این میکروب‌ها اجازه نمی‌دهند زخم وارد مرحله ترمیم شود.

نشانه‌های عفونت مزمن:

• بوی بد
  
  

• ترشح چسبناک
  
  

• لایه زرد/سفید روی زخم
  
  

• درد مداوم
  
  

• بزرگ نشدن زخم اما «خوب هم نشدن»
  
  

3) بافت مرده و پینه (Slough / Callus) ✂️

وجود بافت مرده یعنی بدن نمی‌تواند ترمیم را شروع کند.
پینهٔ دیابتی هم مثل یک «درپوش» عمل می‌کند و باعث عمیق شدن زخم می‌شود.

اگر این‌ها برداشته نشوند:

• جریان خون نمی‌رسد
  
  

• پانسمان اثر نمی‌کند
  
  

• عفونت بیشتر می‌شود
  
  

• زخم عمیق و عمیق‌تر می‌شود
  
  

✨ نقش بیماری‌های زمینه‌ای — مهم‌تر از خود زخم!

زخم مزمن فقط یک مشکل پوستی نیست.
معمولاً یک علامت از یک بیماری بزرگ‌تر است.

🔹 1) دیابت 🦶🧁

• حس پا کاهش می‌یابد
  
  

• جریان خون ضعیف می‌شود
  
  

• عفونت سریع‌تر پیشرفت می‌کند
  
  

• پینه زیاد می‌شود
  همین‌ها باعث می‌شود زخم کوچک ماه‌ها گیر کند.
  
  

🔹 2) مشکلات شریانی 🔴

وقتی خون کم برسد، زخم اصلاً نمی‌تواند بسته شود.
در زخم‌های شریانی، درمان اصلی باز کردن رگ‌ها است.

🔹 3) مشکلات وریدی 🔵

ورم زیاد و برگشت خون ضعیف، پوست را ضعیف و زخم را مزمن می‌کند.
بدون درمان واریس و فشار کنترل‌شده، زخم همیشه باز می‌ماند.

🔹 4) نارسایی قلبی ❤️‍🩹

ورم پا، تجمع مایعات و خون‌رسانی ضعیف—همگی باعث بدتر شدن زخم.

🔹 5) سوءتغذیه 🍗🥚🥦

زخم برای ترمیم نیاز به پروتئین، ویتامین C و زینک دارد.
بدون این‌ها، بدن توان ساخت بافت جدید ندارد.

🔹 6) کم‌خونی 🩸⬇️

اکسیژن کم = ترمیم کند
کم‌خونی یکی از دلایل پنهان زخم‌های دیرترمیم است.

🔹 7) سیگار 🚬

سیگار رگ‌ها را تنگ می‌کند، اکسیژن خون را کم می‌کند و تقریباً هر نوع زخم را مزمن‌تر می‌کند.

✨ چه چیزی باعث می‌شود زخم ماه‌ها یک‌جا بماند؟

• رطوبت نامناسب (خیلی خشک یا خیلی خیس)
  
  

• دبریدمان نشدن بافت مرده
  
  

• پانسمان نامناسب
  
  

• نرسیدن اکسیژن
  
  

• کنترل نشدن قند خون
  
  

• عفونت سطحی
  
  

• مراقبت دیر یا غلط
  
  

زخم‌های مزمن معمولاً نیاز به درمان تیمی دارند:
پرستار زخم + پزشک + متخصص عروق + متخصص تغذیه.

✨ چگونه زخم مزمن را وارد چرخه ترمیم کنیم؟

1) دبریدمان (برداشتن بافت مرده) ✂️

اولین قدم مهم.
بدون دبریدمان = هیچ درمانی اثر کامل ندارد.

2) تنظیم رطوبت زخم 💧➡️🌤️

زخم باید «نیمه‌مرطوب» باشد:
نه خشک
نه شناور در ترشح

3) پانسمان مناسب بر اساس نوع زخم 🎗️

• جاذب
  
  

• آنتی‌باکتریال
  
  

• نیمه‌نفوذپذیر
  
  

• فوم
  
  

• آلژینات
  
  

• هیدروژل
  انتخاب درست = ترمیم سریع‌تر.
  
  

4) درمان علت اصلی (و مهم‌تر از خود زخم) 🎯

• درمان وارف (فشار) برای زخم وریدی
  
  

• باز کردن رگ‌ها برای زخم شریانی
  
  

• کنترل قند برای زخم دیابتی
  
  

• کنترل ورم برای نارسایی قلبی
  
  

• تغذیه صحیح برای همه
  
  

5) کاهش فشار و اصطکاک 🔄

بدون این کار، زخم همیشه برمی‌گردد.

6) کنترل عفونت 🦠

گاهی نیاز به آنتی‌بیوتیک سیستمیک
گاهی پانسمان آنتی‌باکتریال
گاهی نمونه برداری از زخم

✨ چه زمانی مراجعهٔ فوری لازم است؟

• بوی بد
  
  

• ترشح زیاد یا چرکی
  
  

• سیاه شدن پوست
  
  

• افزایش اندازه زخم
  
  

• درد جدید
  
  

• تب یا لرز
  
  

• زخم در بیمار دیابتی
  
  

✨ جمع‌بندی

زخم مزمن فقط یک زخم دیرترمیم نیست؛
یک علامت است که نشان می‌دهد چیزی در بدن درست کار نمی‌کند:
خون‌رسانی، قند خون، تغذیه، یا وجود عفونت پنهان.

با درمان علت اصلی + مراقبت تخصصی، تقریباً همهٔ زخم‌های مزمن قابل مدیریت و بهبود هستند.

یک زخم معمولی اگر درست مراقبت شود، به‌تدریج کوچک‌تر، خشک‌تر و دردش کمتر می‌شود.
اما اگر اوضاع برعکس شد—بوی بد، ترشح چرکی، درد بیشتر—یعنی زخم احتمالاً عفونت کرده و باید جدی گرفته شود.

عفونت زخم فقط یک «ترشح ساده» نیست؛
اگر کنترل نشود می‌تواند به خون، استخوان و کل بدن سرایت کند.
در این صفحه خیلی دقیق و در عین حال قابل فهم برای بیمار و کادر درمان توضیح می‌دهیم که چطور عفونت را تشخیص دهیم، چه چیزهایی هشداردهنده است و کی باید فوراً اقدام کرد.

✨ علائم قطعی و واضح عفونت زخم

اگر هرکدام از این نشانه‌ها را دیدید، احتمال عفونت بسیار بالاست:

1) بوی بد ❌👃

بوی تند، ناخوشایند و متفاوت از قبل
(بوی ترش، بوی عفن یا بوی شبیه لباس نم‌دار)

2) ترشحات زیاد یا چرکی 💛🤢

• زرد، سبز، خاکستری
  
  

• غلیظ و چسبناک
  
  

• همراه با لکه‌های خون
  افزایش ناگهانی ترشح یکی از واضح‌ترین نشانه‌هاست.
  
  

3) قرمزی و التهاب اطراف زخم 🔥

قرمزی‌ای که در حال بزرگ شدن است یا داغی پوست اطراف—هر دو نشانهٔ التهاب عفونی هستند.

4) درد جدید یا شدیدتر شدن درد 😣

اگر زخم قبلاً کمتر درد می‌کرد اما حالا دردناک شده،
این یک هشدار جدی است.

5) تورم و پف‌کردگی اطراف زخم 💢

تجمع مایع و التهاب نشانهٔ پاسخ بدن به عفونت است.

6) افزایش اندازه زخم 🕳️

زخمی که بزرگ‌تر، عمیق‌تر یا بدشکل‌تر می‌شود، اغلب عفونی شده است.

✨ علائم خطرناک‌تر (نشانه‌های عفونت سیستمیک)

اگر این‌ها را دیدید، باید فوراً به پزشک مراجعه شود:

🔥 تب و لرز (Fever & Chills)

نشان می‌دهد عفونت وارد خون شده یا بدن در حال مبارزه شدید است.

🔥 ضعف، بی‌حالی، نفس‌تنگی

نشانه‌های پاسخ التهابی شدید بدن.

🔥 رگه‌های قرمز روی پوست (Streaking) ❤️‍🔥

ردهای قرمز که از زخم به سمت بالا می‌روند → علامت گسترش عفونت در مسیر رگ‌ها.

🔥 درد شدید هنگام لمس استخوان یا بی‌حسی

احتمال درگیری استخوان (استئومیلیت).

✨ چرا زخم عفونی می‌شود؟ عوامل اصلی

🧪 1) پانسمان نامناسب یا دیر تعویض‌شدن

رطوبت بیش از حد + میکروب‌ها = عفونت قطعی.

🧪 2) کنترل نشدن قند خون (در دیابتی‌ها) 🧁

باکتری‌ها در محیط قندی بی‌نهایت فعال می‌شوند.

🧪 3) بافت مرده یا دبریدمان‌نشدن ✂️

بافت مرده مکان ایده‌آل برای رشد باکتری‌هاست.

🧪 4) فشار، اصطکاک یا کفش نامناسب

به‌خصوص در پاهای دیابتی.

🧪 5) سیستم ایمنی ضعیف

سالمندان، بیماران سرطانی، بیماران قلبی، دیابتی‌ها آسیب‌پذیرترند.

✨ چگونه عفونت را تشخیص دهیم؟

این سه سؤال را همیشه از خود بپرسید:

1) آیا ظاهر زخم بدتر شده؟

بوی بد؟ ترشح؟ قرمزی؟
→ احتمال عفونت زیاد.

2) آیا علائم عمومی اضافه شده؟

تب، لرز، ضعف؟
→ احتمال عفونت سیستمیک.

3) آیا بیمار درد جدید یا غیرعادی دارد؟

→ یک علامت مهم و اولیه.

✨ درمان عفونت زخم—گام‌به‌گام

1) دبریدمان (برداشتن بافت مرده) ✂️

اولین و مهم‌ترین قدم برای کنترل عفونت.

2) شست‌وشوی درست و منظم 💧

با سرم یا محلول‌های مناسب
(نه الکل، نه بتادین بیش از حد)

3) پانسمان آنتی‌باکتریال 🎗️🦠

مثل عسل طبی، نقره، ید مدرن یا کربن فعال (بسته به نوع زخم)

4) آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تزریقی 💊💉

اگر:

• تب داشته باشد
  
  

• ترشح چرکی گسترده باشد
  
  

• زخم عمیق باشد
  
  

• بیمار دیابتی/ایمونوساپرس باشد
  
  

5) کنترل قند خون در دیابتی‌ها 📉🧁

بدون این مورد، حتی قوی‌ترین درمان‌ها هم نتیجه نمی‌دهند.

6) کاهش فشار و محافظت از زخم 🔄

در زخم‌های پا، کاهش فشار یک اصل اساسی است.

✨ چه چیزهایی در عفونت زخم ممنوع است؟

• فشار دادن زخم ❌
  
  

• ترکاندن تاول‌ها ❌
  
  

• ریختن بتادین غلیظ مستقیم ❌
  
  

• استفاده از پمادهای خانگی ❌
  
  

• پانسمان خیلی سفت ❌
  
  

✨ چه زمانی مراجعهٔ فوری لازم است؟

• تب یا لرز
  
  

• بوی بسیار بد
  
  

• ترشح سبز/خاکستری
  
  

• رگه‌های قرمز
  
  

• افزایش ناگهانی درد
  
  

• سیاه شدن پوست
  
  

• زخم در بیمار دیابتی
  
  

• زخم نزدیک مفصل
  
  

این‌ها همگی نشانهٔ هشدارند و نباید صبر کرد.

✨ جمع‌بندی

زخم عفونی فقط «چرک» نیست؛
یک هشدار است که بدن به کمک نیاز دارد.
تشخیص به‌موقع عفونت با علائمی مثل بو، ترشح، درد، قرمزی و تب
می‌تواند جلوی بسیاری از عوارض خطرناک مثل عفونت استخوان یا گسترش عفونت در خون را بگیرد.

با مراقبت درست، پانسمان مناسب و درمان علل زمینه‌ای، تقریباً بیشتر زخم‌های عفونی قابل کنترل و درمان هستند.

زخم‌های بدخیم زخم‌هایی هستند که به‌دلیل رشد تومورها یا سرطان‌های پوستی و عمقی ایجاد می‌شوند.
این زخم‌ها معمولاً دردناک، ترشح‌دار و گاهی بدبو هستند و نیازمند مراقبت بسیار خاص و انسانی هستند.
هدف ما در این نوع زخم‌ها تنها «ترمیم» نیست؛
بلکه کاهش درد، کنترل بو، مدیریت ترشح، حفظ آرامش روانی بیمار و بهبود کیفیت زندگی است.

این متن به شکلی طراحی شده که هم بیمار و خانواده‌اش راحت بفهمند، هم برای پرستاران و کادر درمان دقیق و تخصصی باشد.

✨ زخم بدخیم چیست؟

وقتی سلول‌های سرطانی در پوست یا بافت‌های زیرین رشد می‌کنند،
پوست نمی‌تواند ساختار طبیعی‌اش را حفظ کند.
نتیجه:

• بافت تخریب می‌شود
  
  

• پوست باز می‌شود
  
  

• ترشح زیاد می‌شود
  
  

• بافت‌های نکروزی شکل می‌گیرد
  این همان «زخم بدخیم» است.
  
  

این زخم معمولاً مزمن، غیرقابل ترمیم کامل و همراه با درد و بو است،
اما با مراقبت دقیق می‌توان شرایط بیمار را بسیار بهتر کرد.

✨ نشانه‌های زخم بدخیم

اگر زخم این ویژگی‌ها را داشته باشد، احتمال بدخیمی بالا است:

• رشد توده یا برجستگی غیرعادی 🌱
  
  

• خونریزی مکرر یا خودبه‌خود 🩸
  
  

• ترشح زیاد، گاهی خونی یا بدبو
  
  

• بافت مرده تیره یا خاکستری
  
  

• ظاهری نامنظم یا گل‌کلمی
  
  

• درد شدید یا عمیق 😣
  
  

• بزرگ‌شدن زخم با سرعت بیشتر از زخم‌های معمولی
  
  

این علائم «قطعی» نیستند، اما هشدارهای مهمی هستند.

✨ اهداف درمان در زخم‌های بدخیم — با زخم معمولی فرق دارد

در این زخم‌ها هدف اصلی ترمیم کامل نیست؛
بلکه:

1) کاهش درد 🔸

درد این زخم‌ها اغلب شدید و پیوسته است.
از مسکن‌های قوی‌تر یا داروهای ترکیبی استفاده می‌شود.

2) کنترل بو 🔸

بو به‌خاطر باکتری‌های بی‌هوازی است و می‌تواند بیمار را از نظر روحی بسیار خسته کند.

3) مدیریت ترشح 🔸

زخم‌های بدخیم معمولاً ترشح زیاد و مداوم دارند که باید با پانسمان مناسب کنترل شود.

4) جلوگیری از خونریزی 🔸

این زخم‌ها به‌خاطر عروق نازک و شکننده، خیلی راحت خونریزی می‌کنند.

5) حفظ آرامش روانی بیمار 🔸

زخم بدخیم فقط یک مشکل پوستی نیست؛
گاهی عزت‌نفس و کیفیت زندگی بیمار را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

✨ مراقبت تخصصی از زخم‌های بدخیم

1) کنترل بو 🦠💨

بو یکی از آزاردهنده‌ترین بخش‌هاست—هم برای بیمار، هم خانواده.

روش‌های علمی کنترل بو:

• پانسمان‌های کربن فعال
  
  

• پانسمان‌های نقره
  
  

• ژل‌های آنتی‌باکتریال
  
  

• شست‌وشوی ملایم با سرم
  
  

• تهویه مناسب اتاق
  
  

• جلوگیری از خشک‌شدن ترشحات
  
  

2) مدیریت ترشح 💧

ترشح زیاد باعث بوی بد، تحریک پوست و رنج بیمار می‌شود.

برای کنترل ترشح:

• پانسمان‌های جاذب قوی (فوما، آلژینات)
  
  

• تعویض منظم پانسمان
  
  

• محافظت از پوست اطراف با Barrier Cream
  
  

3) کنترل خونریزی 🩸

چون رگ‌های ناحیه شکننده‌اند، خونریزی بسیار شایع است.

روش‌ها:

• پانسمان‌های آلژینات کلسیم (کمک به توقف خونریزی)
  
  

• فشار ملایم و استریل
  
  

• پرهیز از شست‌وشوی خشن
  
  

• عدم کندن بافت خشک‌شده
  
  

4) مدیریت درد 😣❤️

درد در زخم بدخیم ممکن است شدید و مداوم باشد.

روش‌ها:

• مسکن‌های خوراکی قوی
  
  

• داروهای مخدر در صورت نیاز
  
  

• بی‌حسی موضعی قبل از تعویض پانسمان
  
  

• کار ملایم و آرام توسط پرستار
  
  

5) دبریدمان انتخابی ✂️

در زخم بدخیم، دبریدمان تهاجمی ممنوع است.

چرا؟

چون:

• خونریزی شدید می‌دهد
  
  

• ممکن است باعث درد شدید یا آسیب شود
  
  

• ممکن است رشد تومور را تحریک کند
  
  

فقط دبریدمان خیلی سطحی و ملایم برای کنترل بو و ترشح انجام می‌شود.

✨ نقش بیمار و خانواده

در این زخم‌ها نقش خانواده بسیار مهم است:

• کمک در تعویض پانسمان
  
  

• حفظ آرامش روانی بیمار
  
  

• جلوگیری از انزوای اجتماعی
  
  

• رعایت بهداشت
  
  

• همراهی بیمار در روند درمان
  
  

بیمار نباید احساس کند «بو» یا «ظاهر زخم» باعث شرم شده.
این کاملاً طبیعی و ناشی از بیماری است. ❤️

✨ چه زمانی به پزشک مراجعهٔ فوری لازم است؟

• خونریزی شدید
  
  

• بوی بسیار تند و جدید
  
  

• افزایش ناگهانی ترشح
  
  

• تب یا لرز
  
  

• درد غیرقابل تحمل
  
  

• افزایش سریع اندازه زخم
  
  

• علائم کم‌خونی (سرگیجه، ضعف)
  
  

✨ جمع‌بندی

زخم‌های بدخیم زخم‌هایی هستند که به‌دلیل سرطان ایجاد می‌شوند و
اهداف مراقبتی در آنها با زخم‌های معمولی متفاوت است.

در این زخم‌ها:

• کاهش درد
  
  

• کنترل بو
  
  

• مدیریت ترشح
  
  

• جلوگیری از خونریزی
  
  

• حمایت روانی
  
  

همه مهم‌تر از «بستن زخم» هستند.

با مراقبت صحیح، می‌توان کیفیت زندگی بیمار را به‌طور چشمگیری بهتر کرد.

پرتودرمانی یکی از مؤثرترین روش‌های درمان سرطان است،
اما در کنار اثر درمانی، می‌تواند پوست را حساس، ملتهب، دردناک و حتی زخمی کند.
این زخم‌ها معمولاً با درد، قرمزی، پوسته‌ریزی، تاول یا ترک خوردن همراه هستند و
برخورد با آن‌ها باید بسیار ملایم، دقیق و متفاوت با سایر زخم‌ها باشد.

در این صفحه به زبان ساده و علمی می‌گوییم که چرا این زخم‌ها ایجاد می‌شوند
و چگونه باید با پوستی که تحت رادیوتراپی آسیب دیده، رفتار کنیم.

✨ چرا پوست در پرتودرمانی آسیب می‌بیند؟

پرتودرمانی سلول‌های سرطانی را هدف می‌گیرد،
اما سلول‌های سالم پوست هم تا حدی آسیب می‌بینند.

نتیجه:

• التهاب
  
  

• خشکی
  
  

• نازک شدن پوست
  
  

• کاهش توان ترمیم
  
  

• حساسیت شدید
  
  

پوست ناحیهٔ درمان مثل «پوست سوختهٔ آفتاب» اما برابرتر و عمیق‌تر واکنش نشان می‌دهد.

✨ علائم شایع آسیب پوستی ناشی از رادیوتراپی

• قرمزی روشن تا تیره 🔴
  
  

• خشکی و پوسته‌پوسته شدن
  
  

• خارش
  
  

• سوزش
  
  

• تاول‌های کوچک یا بزرگ
  
  

• ترک‌خوردگی
  
  

• درد و حساسیت به لمس
  
  

• ترشح و زخم باز (در موارد شدید)
  
  

این علائم معمولاً از هفته دوم درمان شروع می‌شوند و ممکن است پس از پایان درمان هم ادامه پیدا کنند.

✨ چگونه باید با پوست آسیب‌دیده برخورد کرد؟

پوستی که تحت رادیوتراپی قرار گرفته، مثل یک «پوست نازک و حساس» است.
پس اصول مراقبتی باید بسیار ملایم و دقیق باشند.

1) پاکسازی بسیار ملایم 💧🫧

• فقط با آب ولرم
  
  

• صابون ملایم و بدون عطر
  
  

• بدون لیف، حوله زبر یا ساییدن پوست
  
  

• خشک‌کردن فقط با ضربه‌های بسیار آرام (نه کشیدن)
  
  

2) مرطوب‌سازی منظم 🧴🌿

یکی از مهم‌ترین مراقبت‌هاست.

• کرم‌های ملایم، بدون عطر و الکل
  
  

• استفاده روزانه و منظم
  
  

• از مالیدن کرم درست قبل از جلسه رادیوتراپی خودداری شود
  (بهتر است ۲–۴ ساعت قبل متوقف شود)
  
  

نکته: کرم‌های حاوی آلوئه‌ورا یا کالاندولا معمولاً بسیار آرام‌بخش هستند.

3) حفاظت از پوست 🌤️

پوست آسیب‌دیده نباید تحریک شود:

• پرهیز از آفتاب مستقیم
  
  

• نپوشیدن لباس‌های تنگ و نخی‌نبودن
  
  

• استفاده از لباس‌های نخی، گشاد و نرم
  
  

• خودداری از چسب زدن مستقیم روی پوست
  
  

4) ممنوعیت‌های مهم 🚫

پوست رادیوتراپی‌شده به شدت آسیب‌پذیر است، پس این‌ها ممنوع هستند:

• یخ مستقیم
  
  

• نوشیدن یا مالیدن الکل
  
  

• پمادهای خانگی
  
  

• عطر یا مواد معطر
  
  

• اسکراب، لایه‌بردار یا لیزر
  
  

• اصلاح با تیغ
  
  

• آب بسیار داغ
  
  

5) مراقبت از زخم‌های باز و تاول‌ها 🎗️

اگر پوست ترک بخورد یا تاول بزند:

چکار کنیم؟

• تاول‌ها را نترکانید ❌
  
  

• از پانسمان‌های غیرچسبنده و مرطوب‌کننده استفاده کنید
  
  

• پوست اطراف را با کرم محافظ، ایزوله نگه دارید
  
  

• شست‌وشوی بسیار ملایم انجام دهید
  
  

چه پانسمان‌هایی مناسب‌اند؟

• هیدروژل‌ها
  
  

• فوم‌های غیرچسبنده
  
  

• پانسمان‌های سیلیکونی نرم
  
  

این پانسمان‌ها از پوست محافظت می‌کنند بدون اینکه موقع برداشتن باعث کنده‌شدن پوست شوند.

6) کنترل درد و خارش 😣❤️

• کمپرس سرد بسیار ملایم
  
  

• استفاده از کرم‌های ضدخارش مناسب
  
  

• درخواست داروهای خوراکی مسکن از پزشک در صورت درد شدید
  
  

7) حمایت تغذیه‌ای 🍎🥦

بدن برای ترمیم نیاز به مواد مغذی دارد:

• پروتئین کافی
  
  

• ویتامین C
  
  

• زینک
  
  

• هیدراتاسیون مناسب
  
  

کمبود این مواد روند ترمیم را کند می‌کند.

✨ چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟

اگر هر یک از این موارد وجود داشته باشد، باید حتماً پزشک یا پرستار زخم ارزیابی کند:

• بوی بد از ناحیه
  
  

• ترشح چرکی
  
  

• تب یا لرز
  
  

• خونریزی
  
  

• درد غیرقابل‌تحمل
  
  

• تاول‌های گسترده
  
  

• زخم عمیق یا سیاه‌شدن پوست
  
  

این‌ها می‌توانند نشانهٔ عفونت یا سوختگی شدید ناشی از رادیوتراپی باشند.

✨ جمع‌بندی

پوست در اثر پرتودرمانی حساس، آسیب‌پذیر و خسته می‌شود.
اگر درست مراقبت نشود، ممکن است دچار زخم‌های دردناک، التهاب شدید یا عفونت شود.
اما با مراقبت‌های ملایم، مرطوب‌سازی منظم، حفاظت از پوست و پیگیری علائم خطر،
می‌توان از شدت آسیب‌ها کم کرد و روند درمان را برای بیمار بسیار قابل‌تحمل‌تر ساخت.