از ورود تا ارزیابی و برنامه درمانی — اصول حرفه‌ای مراقبت در منزل

مراقبت در منزل فقط «تعویض پانسمان» نیست؛
یک فرآیند کاملاً حرفه‌ای، استاندارد و مرحله‌به‌مرحله است که باید مثل بیمارستان — حتی دقیق‌تر — اجرا شود.

برای همین، هر پرستاری که وارد منزل بیمار می‌شود، باید این اصول را رعایت کند.

🚪 ۱) ورود حرفه‌ای و برخورد اولیه

اولین دقیقه‌های حضور پرستار در منزل تعیین‌کنندهٔ اعتماد و کیفیت ارتباط است.

استانداردهای ورود:

• ورود با لباس تمیز، مرتب و آراسته
  
  

• همراه داشتن وسایل ضروری و بسته‌بندی‌شده
  
  

• شستن دست‌ها پیش از هر کار
  
  

• معرفی کامل:
  
  

  • نام و نام خانوادگی
    
    

  • تخصص
    
    

  • سازمان یا مرکز اعزام‌کننده
    
    

• توضیح کوتاه درباره کاری که امروز قرار است انجام شود
  
  

چرا مهم است؟

چون بیمار و خانواده باید بدانند که پرستار:
حرفه‌ای، قابل‌اعتماد و مسئولیت‌پذیر است.

🧑‍⚕️ ۲) معرفی و ایجاد فضای امن ارتباطی

پرستار باید فضای تعامل محترمانه و بدون استرس ایجاد کند.

موارد کلیدی:

• صحبت آرام، کوتاه و واضح
  
  

• پرسیدن نام کوچک بیمار و نحوه‌ٔ خطاب ترجیحی او
  
  

• اطمینان‌بخشی درباره محرمانه‌بودن اطلاعات
  
  

• بررسی شرایط عاطفی و نگرانی‌های خانواده
  
  

هدف:

ساختن اعتماد اولیه و همکاری بهتر در مراحل درمان.

🔍 ۳) ارزیابی اولیه کامل و استاندارد (Initial Assessment)

قبل از هر پانسمان یا اقدام، ارزیابی دقیق ضروری است.

بخش‌های ارزیابی:

1. ارزیابی عمومی بیمار
   
   

   • سطح هوشیاری
     
     

   • درد
     
     

   • تغذیه
     
     

   • داروهای مصرفی
     
     

   • سابقه بیماری‌ها (دیابت، فشار خون، نارسایی‌ها)
     
     

2. بررسی علائم حیاتی در صورت نیاز
   
   

   • فشار خون
     
     

   • نبض
     
     

   • تب
     
     

   • تنفس
     
     

3. ارزیابی وضعیت زخم
   
   

   • محل
     
     

   • اندازه
     
     

   • عمق
     
     

   • نوع ترشح
     
     

   • بافت داخل زخم
     
     

   • وضعیت پوست اطراف
     
     

   • نشانه‌های عفونت
     
     

   • نوع پانسمان قبلی و مدت زمان آن
     
     

4. ارزیابی محیط منزل
   
   

   • نور کافی
     
     

   • سطح تمیز و قابل‌ضدعفونی
     
     

   • امکان شست‌وشوی دست
     
     

   • فضای مناسب برای استریل‌کاری
     
     

چرا مهم است؟

بدون ارزیابی اصولی، درمان علمی ممکن نیست و خطر عوارض بالا می‌رود.

🗂️ ۴) تدوین برنامه درمانی (Care Plan)

پس از ارزیابی کامل، پرستار باید یک برنامه دقیق و مرحله‌به‌مرحله تدوین کند.

عناصر برنامه درمانی:

• نوع پانسمان مناسب
  
  

• زمان‌بندی تعویض‌ها
  
  

• آموزش‌های لازم به خانواده
  
  

• داروهای موضعی یا خوراکی طبق نسخه
  
  

• نیاز به دبریدمان، ارجاع، آزمایش یا کشت زخم
  
  

• تعیین اولویت‌ها (Pain control، عفونت، ترشح، پوست اطراف…)
  
  

ویژگی Care Plan حرفه‌ای:

• قابل‌فهم برای بیمار و خانواده
  
  

• قابل اجرا در منزل
  
  

• متناسب با شرایط بیمار
  
  

• ثبت‌شده و مستندسازی‌شده
  
  

📝 ۵) آموزش بیمار و خانواده

پرستار باید در همان جلسه اول:

• نحوه نگهداری از زخم
  
  

• نکات بهداشتی
  
  

• علائم هشدار
  
  

• زمان دقیق مراجعهٔ بعدی
  
  

• کارهایی که خانواده نباید انجام دهند
  
  

را به‌طور واضح بیان کند.

آموزش نیمی از درمان است.

📚 جمع‌بندی

استانداردهای حضور پرستار در منزل شامل چهار مرحلهٔ طلایی است:

1. ورود حرفه‌ای و معرفی کامل
   
   

2. ایجاد ارتباط امن و محترمانه
   
   

3. ارزیابی اولیه دقیق و همه‌جانبه
   
   

4. تدوین برنامه درمانی و آموزش خانواده
   
   

این اصول تضمین می‌کنند که بیمار در منزل همان کیفیتی را دریافت کند
که در یک مرکز درمانی استاندارد انتظار می‌رود.

پرستار حرفه‌ای بدون «کیف استاندارد» وارد منزل نمی‌شود

مراقبت در منزل یعنی ارائهٔ خدمات تخصصی در محیطی خارج از بیمارستان.
برای همین، پرستار باید یک کیف کامل، استاندارد و همیشه آماده داشته باشد؛
کیفی که بتواند هر موقعیت احتمالی را مدیریت کند — از تعویض پانسمان ساده تا کنترل عفونت یا دبریدمان.

💧 ۱) مواد و محلول‌های ضروری

این بخش پایهٔ تمام مراقبت‌های زخم در منزل است.

شامل:

• سرم شست‌وشو (Normal Saline) – برای پاک‌سازی استاندارد
  
  

• آب استریل یا سرم ولرم برای زخم‌های حساس
  
  

• کلرهگزیدین رقیق برای پاک‌سازی پوست اطراف (نه روی زخم باز)
  
  

• محلول‌های پاک‌کننده ملایم (Wound Cleanser)
  
  

• گاز استریل خشک و مرطوب
  
  

چرا مهم است؟

کیف Home Care بدون سرم شست‌وشو کامل نیست.
شست‌وشوی اصولی = نصف درمان.

🎗️ ۲) پانسمان‌های ضروری و حرفه‌ای

پرستار در منزل باید برای هر نوع زخم آمادگی داشته باشد.

پانسمان‌های پایه:

• گاز استریل
  
  

• رول باند
  
  

• اپلیکاتور پنبه‌ای
  
  

• تِیپ و چسب‌های هیپوآلرژیک
  
  

پانسمان‌های تخصصی:

• فوم‌های جاذب
  
  

• آلژینات
  
  

• هیدروفایبر
  
  

• پانسمان نقره (برای زخم‌های عفونی)
  
  

• پانسمان‌های زغال فعال (برای کنترل بو)
  
  

• هیدروکلوئید
  
  

• پانسمان‌های سیلیکونی برای پوست حساس
  
  

چرا مهم است؟

زخم در منزل ممکن است روزبه‌روز تغییر کند؛
پرستار باید گزینه‌های کافی برای تطبیق با وضعیت داشته باشد.

✂️ ۳) ابزارهای دبریدمان (بسته به صلاحیت پرستار)

اگر پرستار آموزش دیده و مجاز باشد،
باید ابزارهای دبریدمان پایه را همراه داشته باشد.

شامل:

• قیچی استریل
  
  

• فورسپس
  
  

• اسکالپل شماره استاندارد
  
  

• پنس
  
  

• پد استریل
  
  

• لامپ پیشانی یا چراغ همراه برای دید بهتر
  
  

نکته مهم

هر ابزار باید کاملاً استریل، بسته‌بندی‌شده و تاریخ‌دار باشد.

🧤 ۴) تجهیزات حفاظت فردی (PPE)

حفاظت از بیمار و پرستار در خانه مثل بیمارستان اهمیت دارد.

شامل:

• دستکش نیتریل یا لاتکس
  
  

• دستکش‌ استریل
  
  

• ماسک جراحی
  
  

• گان یک‌بارمصرف
  
  

• مواد ضدعفونی‌کننده دست
  
  

• روفرشی یا کاور کفش (در محیط‌های آلوده یا شلوغ)
  
  

🧪 ۵) ابزار کنترل عفونت و تست‌ها

در برخی موارد پرستار باید توانایی ارزیابی دقیق‌تر داشته باشد.

شامل:

• تب‌سنج
  
  

• دستگاه فشار خون
  
  

• پالس‌اکسی‌متر
  
  

• ابزار اندازه‌گیری قند خون
  
  

• نوار تست قند ادرار (برای بیماران خاص)
  
  

• گاز داغ‌گیر و ظرف دفع پسماند تیز (Sharps Box)
  
  

🔧 ۶) وسایل عمومی و کاربردی

این‌ها ابزارهای کمکی اما بسیار حیاتی هستند.

شامل:

• قیچی پانسمان
  
  

• پنس غیر استریل
  
  

• رول شیت، زیرانداز یک‌بارمصرف
  
  

• چراغ قابل حمل
  
  

• ژل لوبریکانت
  
  

• نوار اندازه‌گیری زخم (Ruler اختصاصی)
  
  

• دفترچه یا تبلت برای ثبت مستندات
  
  

• کیسه زباله عفونی
  
  

🗂️ ۷) وسایل آموزش و همراه بیمار

پرستار باید بتواند آموزش‌ها را هم ارائه دهد.

شامل:

• بروشورهای آموزشی
  
  

• کارت هشدار علائم خطر
  
  

• دستورالعمل‌های کتبی Care Plan
  
  

• شماره تماس اورژانسی مرکز اعزام‌کننده
  
  

🌱 جمع‌بندی

کیف استاندارد Home Care باید شامل این گروه‌ها باشد:

• 💧 محلول‌های شست‌وشو
  
  

• 🎗️ پانسمان‌های پایه و تخصصی
  
  

• ✂️ ابزار دبریدمان (در صورت داشتن صلاحیت)
  
  

• 🧤 تجهیزات حفاظت فردی
  
  

• 🧪 وسایل پایش و ارزیابی
  
  

• 🔧 ابزارهای عمومی
  
  

• 🗂️ ابزار آموزش و مستندسازی
  
  

با این تجهیزات، پرستار می‌تواند با هر شرایطی در منزل مقابله کند
و درمانی کاملاً امن، علمی و استاندارد ارائه دهد.

پایهٔ یک درمان موفق در Home Care

درمان زخم در منزل فقط «باز کردن پانسمان» نیست؛
پیش از هر اقدامی، پرستار باید وضعیت عمومی بیمار را با یک ارزیابی جامع و استاندارد بررسی کند.

این ارزیابی پایهٔ همهٔ تصمیم‌های بعدی است:
نوع پانسمان، دفعات مراجعه، نیاز به ارجاع، حتی تشخیص خطرهای پنهان.

❤️ ۱) بررسی وضعیت گردش خون

گردش خون مناسب، مهم‌ترین عامل در ترمیم زخم است.

مواردی که باید بررسی شود:

• رنگ پوست (پالید، کبود، قرمز)
  
  

• دمای اندام
  
  

• پرفیوژن (کپیلاری ریفیل < ۳ ثانیه)
  
  

• وجود ادم یا ورم
  
  

• نبض‌های محیطی (به‌ویژه در بیماران دیابتی یا عروقی)
  
  

• سابقه بیماری‌های قلبی ـ عروقی
  
  

چرا مهم است؟

اگر خون‌رسانی ضعیف باشد،
هیچ پانسمانی نمی‌تواند زخم را ترمیم کند.

🧠 ۲) بررسی سطح هوشیاری و توان همکاری بیمار

سطح هوشیاری تعیین می‌کند که بیمار چقدر توان همکاری دارد
و آیا در معرض خطرهای پنهان است یا خیر.

نکاتی که ارزیابی می‌شود:

• بیداری و پاسخ به صدا
  
  

• گیجی، خواب‌آلودگی یا بی‌قراری
  
  

• توانایی درک آموزش‌ها
  
  

• توان تحمل درد
  
  

• توانایی گزارش علائم خطر
  
  

اهمیت موضوع

کاهش سطح هوشیاری =
افزایش خطر افتادن، آسیب پوستی، عفونت و زخم‌های جدید.

😖 ۳) ارزیابی درد — پایهٔ مراقبت انسانی

درد یک «علامت» است و باید دقیق بررسی شود.

موارد ارزیابی:

• شدت درد (۰ تا ۱۰)
  
  

• محل درد
  
  

• نوع درد (سوزشی، تیرکشنده، ضربان‌دار)
  
  

• ارتباط درد با حرکت یا پانسمان
  
  

• سابقهٔ مسکن مصرفی
  
  

چرا اهمیت دارد؟

درد درمان‌نشده باعث اسپاسم، استرس، بی‌قراری و کندی ترمیم می‌شود.

🍲 ۴) ارزیابی وضعیت تغذیه — سوخت اصلی ترمیم

بدن برای ترمیم زخم به پروتئین، انرژی و ویتامین‌ها نیاز دارد.

نکات مهم:

• وزن فعلی و کاهش وزن اخیر
  
  

• اشتهای بیمار
  
  

• مصرف پروتئین کافی
  
  

• کمبود ویتامین‌ها (به‌ویژه A، C، ZN)
  
  

• وضعیت آب‌رسانی
  
  

• بیماری‌های مؤثر بر تغذیه (دیابت، کلیه، سرطان)
  
  

چرا ضروری است؟

کمبود پروتئین = توقف کامل ترمیم زخم.
پرستار باید در صورت نیاز بیمار را به متخصص تغذیه ارجاع دهد.

⚠️ ۵) بررسی خطرهای احتمالی

پرستار باید خطرهای بالقوه را شناسایی کند تا از عوارض جلوگیری شود.

موارد کلیدی:

• خطر افتادن یا آسیب فیزیکی
  
  

• بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع (خطر التهاب پوست)
  
  

• بی‌تحرکی طولانی (خطر زخم بستر)
  
  

• آلرژی به مواد پانسمان
  
  

• سابقه عفونت‌های مکرر
  
  

• زخم‌های متعدد یا سابقه دبریدمان
  
  

• وضعیت روانی و سطح استرس خانواده
  
  

• محیط منزل (نور، بهداشت، سطح کار)
  
  

👀 ۶) ارزیابی زخم — مرحلهٔ نهایی قبل از شروع کار

بعد از بررسی کامل بیمار،
نوبت ارزیابی تخصصی زخم است.

شامل:

• اندازه (طول، عرض، عمق)
  
  

• نوع بافت (گرانوله، نکروز، فیبری)
  
  

• میزان ترشح
  
  

• بوی زخم
  
  

• وضعیت پوست اطراف
  
  

• علائم عفونت
  
  

• نوع پانسمان قبلی
  
  

• زمان آخرین تعویض
  
  

این اطلاعات در انتخاب پانسمان صحیح و برنامه درمانی نقش اساسی دارد.

🌱 جمع‌بندی

ارزیابی اولیه باید شامل موارد زیر باشد:

• ❤️ بررسی گردش خون
  
  

• 🧠 سطح هوشیاری
  
  

• 😖 شدت درد
  
  

• 🍲 وضعیت تغذیه
  
  

• ⚠️ خطرهای احتمالی
  
  

• 👀 ارزیابی کامل زخم
  
  

این ارزیابی پایهٔ یک درمان ایمن، دقیق و نتیجه‌بخش در مراقبت‌های منزل است.

راهنمای کامل از تمیزکردن بخیه تا پیشگیری از عفونت

زخم‌های جراحی معمولاً ظاهری مرتب و «تمیز» دارند،
اما این به‌معنی عدم خطر نیست.
اگر مراقبت در منزل اصولی انجام نشود،
زخم جراحی می‌تواند دچار عفونت، بازشدن بخیه، ترشح یا اسکار شدید شود.

🧼 ۱) نحوه تمیز کردن محل بخیه

تمیز کردن صحیح محل جراحی مهم‌ترین عامل پیشگیری از عفونت است.

مراحل صحیح:

1. شست‌وشوی دست‌ها با آب و صابون یا محلول الکلی
   
   

2. برداشتن پانسمان قبلی با احتیاط
   
   

3. بررسی بخیه، پوست اطراف و میزان ترشح
   
   

4. تمیز کردن آرام محل زخم با:
   
   

   • سرم شست‌وشوی ولرم
     
     

   • گاز استریل
     
     

5. خشک کردن با حرکت ملایم و بدون مالش
   
   

6. گذاشتن پانسمان جدید در صورت نیاز
   
   

نکته بسیار مهم

❌ هرگز از الکل، بتادین غلیظ یا صابون قوی روی بخیه استفاده نکنید.
این مواد روند ترمیم را کند می‌کنند و باعث سوختگی شیمیایی می‌شوند.

🚿 ۲) زمان مناسب حمام پس از جراحی

بیشتر جراحی‌ها نیاز به اجتناب از خیس‌کردن زخم برای یک مدت مشخص دارند.

اصول کلی (بسته به نظر جراح):

• ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول → حمام کامل ممنوع
  
  

• پس از آن → حمام کوتاه با آب ولرم و بدون فشار مستقیم
  
  

• شست‌وشو بدون لیف، صابون‌های عطری یا فشار آب قوی
  
  

• خشک‌کردن با حوله تمیز به‌صورت ضربه‌ای
  
  

• پانسمان جدید بعد از حمام گذاشته شود (در صورت تجویز)
  
  

نکته مهم

در جراحی‌های خاص مثل ارتوپدی، قلب، شکم یا پروتز،
ممکن است محدودیت‌ها سخت‌تر باشد؛
همیشه به دستور پزشک پایبند باشید.

📎 ۳) مراقبت از استاپل‌ها (Staples)

استاپل‌ها یا منگنه‌های جراحی نیاز به مراقبت کمی متفاوت دارند.

نکات مهم:

• شست‌وشو فقط با سرم ولرم
  
  

• عدم استفاده از هرگونه روغن، پماد یا بتادین مگر به دستور پزشک
  
  

• خشک نگه‌داشتن محل استاپل
  
  

• اجتناب از مالش یا فشار مستقیم
  
  

• گزارش فوری درد شدید یا ترشح چرکی
  
  

زمان برداشت

معمولاً ۱۰–۱۴ روز بعد از جراحی،
اما بسته به نوع عمل و شرایط بیمار متفاوت است.

🦠 ۴) اقدامات پیشگیری از عفونت

پیشگیری همیشه ساده‌تر از درمان است.

اصول مهم:

• تعویض پانسمان طبق زمان‌بندی
  
  

• شست‌وشوی روزانه دست‌ها توسط بیمار و خانواده
  
  

• عدم دستکاری بخیه‌ها
  
  

• جلوگیری از تماس زخم با لباس‌های کثیف یا محیط آلوده
  
  

• پرهیز از پوشش‌های پلاستیکی طولانی‌مدت روی زخم
  
  

• مصرف داروهای آنتی‌بیوتیک فقط در صورت تجویز
  
  

علائم هشدار عفونت:

• قرمزی منتشر
  
  

• ترشح چرکی
  
  

• بوی بد
  
  

• درد رو به افزایش
  
  

• تب یا لرز
  
  

اینجا باید سریعاً به پزشک مراجعه شود.

🛏️ ۵) نکات مهم برای مراقبت در منزل

• استفاده از لباس‌های گشاد و نرم
  
  

• خوابیدن در وضعیت بدون فشار روی بخیه
  
  

• اجتناب از فعالیت سنگین، کشش یا بلندکردن بار
  
  

• تغذیه پرپروتئین و هیدراتاسیون کافی
  
  

• کنترل قند خون در بیماران دیابتی (بسیار حیاتی)
  
  

🌱 جمع‌بندی

برای مراقبت حرفه‌ای از زخم‌های جراحی در منزل باید:

• 🧼 بخیه‌ها را به‌درستی تمیز کرد
  
  

• 🚿 در زمان مناسب و امن حمام کرد
  
  

• 📎 از استاپل‌ها محافظت کرد
  
  

• 🦠 اصول پیشگیری از عفونت را رعایت نمود
  
  

• 🛏️ شرایط عمومی مناسب برای ترمیم فراهم شد
  
  

با رعایت این اصول، زخم جراحی با کمترین عارضه و بهترین نتیجه ترمیم می‌شود.

راهنمای کامل تخلیه، تمیزکردن، زمان تعویض و نشانه‌های خطر

درن‌ها یکی از مهم‌ترین اجزای مراقبت بعد از جراحی هستند.
وظیفهٔ آن‌ها خارج‌کردن خون، ترشحات و مایعات اضافی است تا از تجمع عفونت، هماتوم یا بازشدن زخم جلوگیری شود.

مراقبت صحیح از درن در منزل، از عفونت و عوارض جدی پیشگیری می‌کند.

🩸 ۱) نحوه تخلیه صحیح درن

نوع درن ممکن است «پِنروز»، «هموواک»، «جکسون–پِرَت (JP Drain)» یا لوله‌های مشابه باشد،
اما اصول تخلیه تقریباً در همه یکسان است.

مراحل تخلیه استاندارد:

1. شستن دست‌ها به‌صورت کامل
   
   

2. قراردادن یک سطح تمیز زیر مخزن درن
   
   

3. بازکردن درپوش مخزن بدون تماس دست با داخل آن
   
   

4. تخلیه آرام محتویات داخل یک ظرف مخصوص
   
   

5. اندازه‌گیری دقیق حجم ترشحات
   
   

6. ثبت رنگ، غلظت و بوی ترشحات
   
   

7. شست‌وشوی درپوش با گاز استریل و سرم
   
   

8. فشردن مخزن برای ایجاد فشار منفی (در JP و هموواک)
   
   

9. بستن درپوش و اطمینان از وکیوم شدن مخزن
   
   

یادت باشد:

ترشحات باید روزبه‌روز کمتر و روشن‌تر شوند، نه بیشتر و تیره‌تر.

🧼 ۲) تمیز کردن محل ورود درن

منبع اصلی خطر عفونت، محل ورود درن به پوست است.

روش تمیز کردن:

• استفاده از سرم شست‌وشوی استریل
  
  

• پاک‌کردن آرام پوست اطراف با گاز استریل
  
  

• خشک‌کردن کاملاً بدون مالش
  
  

• گذاشتن گاز استریل خشک دور درن
  
  

نکات مهم:

❌ استفاده از الکل یا بتادین غلیظ روی پوست سالم ممنوع
❌ محل درن نباید خیس یا عرق‌آلود بماند
❌ چسب نباید روی خود لوله فشار وارد کند

🔄 ۳) چه زمانی باید درن تعویض یا خارج شود؟

تصمیم دربارهٔ خروج یا تعویض درن فقط با پزشک جراح است.

اما چند اصل کلی وجود دارد:

زمان خروج معمولی:

• وقتی ترشح کمتر از ۲۰–۳۰ میلی‌لیتر در ۲۴ ساعت شود
  
  

• وقتی رنگ ترشح شفاف و روشن شود
  
  

• وقتی دیگر مایع تجمع نکند
  
  

زمان تعویض پانسمان اطراف درن:

• روزانه یک‌بار
  
  

• یا هر زمان گاز خیس، خون‌آلود یا آلوده شود
  
  

🚨 ۴) چه‌وقت باید پزشک را فوراً در جریان قرار داد؟

این موارد نشانهٔ خطرند و باید سریع اطلاع داده شود:

علائم عفونت:

• قرمزی گسترده اطراف درن
  
  

• ترشح چرکی، زرد یا سبز
  
  

• بوی بد
  
  

• تب، لرز یا بی‌حالی
  
  

علائم مکانیکی:

• بیرون‌زدگی ناگهانی بخشی از لوله
  
  

• جابه‌جایی بیش از ۲ سانتی‌متر
  
  

• قطع‌شدن بخیه‌های نگهدارنده
  
  

• نشت ترشح از کنار درن
  
  

علائم خطر در خود ترشحات:

• افزایش ناگهانی حجم ترشح
  
  

• خونریزی یا ترشح قرمز روشن
  
  

• ترشح کدر و غلیظ نشانه آبسه
  
  

در این موارد پرستار باید بلافاصله با پزشک تماس بگیرد.

🛡️ ۵) نکات ایمنی مهم در مراقبت خانگی

• درن را نکشید، خم نکنید و روی آن نخوابید
  
  

• همیشه مخزن باید زیر سطح محل ورود درن باشد
  
  

• لوله نباید پیچ بخورد یا مسدود شود
  
  

• در موارد سرفه شدید یا حرکت زیاد، درن را نگه دارید تا نکشد
  
  

• درن را هرگز بدون دستور پزشک خارج نکنید
  
  

🌱 جمع‌بندی

در مراقبت خانگی درن‌ها باید:

• 🩸 به‌صورت اصولی تخلیه شوند
  
  

• 🧼 محل ورود لوله تمیز و خشک نگه داشته شود
  
  

• 🔄 پانسمان اطراف درن منظم تعویض شود
  
  

• 🚨 هرگونه علائم خطر سریعاً گزارش شود
  
  

• 🛡️ لوله در موقعیت ایمن قرار گیرد
  
  

با رعایت این اصول، احتمال عفونت و عوارض پس از جراحی به حداقل می‌رسد
و فرایند ترمیم با سرعت و ایمنی بیشتری انجام می‌شود.

برنامه تخصصی برای زخم‌های دیابتی، بستر، وریدی و شریانی

زخم‌های مزمن با زخم‌های معمولی کاملاً متفاوت‌اند.
این زخم‌ها هفته‌ها یا ماه‌ها باقی می‌مانند و بدون برنامهٔ دقیق درمانی،
نه‌تنها بهتر نمی‌شوند بلکه ممکن است بدتر شوند و حتی باعث عفونت، نکروز یا بستری بیمار گردند.

در منزل، پرستار باید برای هر نوع زخم مزمن یک Plan درمانی جدا و کاملاً علمی تدوین کند.

🦶 ۱) زخم دیابتی

برنامهٔ اختصاصی مراقبت در منزل

✔️ الف) کنترل قند خون — مهم‌تر از هر پانسمانی

• قند ناشتا باید پایدار و کنترل‌شده باشد
  
  

• بدون کنترل دیابت، زخم هیچ‌وقت ترمیم نمی‌شود
  
  

✔️ ب) دبریدمان منظم

• حذف بافت مرده کلید درمان است
  
  

• بسته به وضعیت: جراحی، آنزیمی، اتولیتیک یا مکانیکی
  
  

✔️ ج) انتخاب پانسمان تخصصی

• برای زخم‌های پرترشح → آلژینات یا هیدروفایبر
  
  

• برای زخم‌های عفونی → نقره یا عسل پزشکی
  
  

• برای پوست حساس → پانسمان سیلیکونی
  
  

✔️ د) تخلیه فشار (Offloading)

بدون کاهش فشار، زخم دیابتی ترمیم نمی‌شود.

• استفاده از کفش دیابتی
  
  

• کفی‌های مخصوص
  
  

• اسپلینت یا بوت
  
  

• پرهیز از راه‌رفتن روی ناحیه زخم
  
  

✔️ هـ) مراقبت روزانه در منزل

• بررسی ترشح، بو، درد
  
  

• کنترل پوست اطراف
  
  

• ارزیابی نشانه‌های عفونت
  
  

• آموزش خانواده
  
  

🛏️ ۲) زخم بستر (Pressure Ulcer)

برنامهٔ تخصصی مراقبت در Home Care

✔️ الف) تغییر وضعیت منظم

• بیمار بستری → هر ۲ ساعت
  
  

• بیمار ویلچری → هر ۱۵–۳۰ دقیقه
  
  

• استفاده از بالشت‌های فومی، حلقه و تشک مواج
  
  

✔️ ب) کاهش فشار و اصطکاک

• ملحفه نرم و بدون چین
  
  

• عدم کشیدن بیمار روی تخت
  
  

• استفاده از پدهای سیلیکونی در نواحی پرفشار
  
  

✔️ ج) مدیریت رطوبت

• کنترل تعریق
  
  

• درمان بی‌اختیاری با پدهای محافظ
  
  

• استفاده از Barrier Cream در پوست اطراف
  
  

✔️ د) انتخاب پانسمان مناسب

• زخم خشک → هیدروژل
  
  

• زخم ترشح‌دار → فوم یا آلژینات
  
  

• زخم عفونی → نقره یا زغال فعال
  
  

🦵 ۳) زخم وریدی (Venous Ulcer)

برنامهٔ تخصصی مراقبت در منزل

✔️ الف) کاهش ورم – اصل طلایی درمان

• Compression Therapy (باندکشی یا جوراب فشاری)
  
  

• بالا نگه‌داشتن پا بالاتر از سطح قلب
  
  

• ورزش‌های پمپاژی پا
  
  

✔️ ب) پانسمان مناسب

• فوم برای ترشح زیاد
  
  

• هیدروکلوئید در زخم‌های نسبتا خشک
  
  

• پانسمان ضدبوی زغال برای زخم‌های با ترشح بدبو
  
  

✔️ ج) مراقبت از پوست اطراف

• استفاده از کرم‌های محافظ
  
  

• جلوگیری از ترک‌های پوستی
  
  

• شست‌وشوی ملایم و بدون مواد محرک
  
  

✔️ د) درمان همزمان بیماری‌های زمینه‌ای

• کنترل فشار خون
  
  

• درمان نارسایی وریدی
  
  

• پیشگیری از عفونت
  
  

🦶🔥 ۴) زخم شریانی (Arterial Ulcer)

یکی از حساس‌ترین زخم‌های مزمن

✔️ الف) بهبود خون‌رسانی — مهم‌ترین هدف

• مراجعه فوری برای ارزیابی عروقی
  
  

• بررسی ABI
  
  

• پرهیز از سرما و سیگار
  
  

• بالا نبردن بیش از حد پا (خون‌رسانی را کم می‌کند)
  
  

✔️ ب) پانسمان‌های محافظ

• پانسمان خشک و استریل
  
  

• پرهیز از پانسمان‌های شدیداً جاذب که ممکن است پوست را خشک‌تر کنند
  
  

• اجتناب از فشار مستقیم
  
  

✔️ ج) ارزیابی درد

زخم شریانی اغلب دردناک است؛ کنترل درد ضروری است.

✔️ د) هشدار مهم

تا زمانی که خون‌رسانی اصلاح نشود (آنژیوگرافی، جراحی یا درمان دارویی)،
ترمیم زخم شریانی بسیار سخت و گاهی غیرممکن است.

🧡 ۵) نقش خانواده در مدیریت زخم‌های مزمن

• بررسی روزانه زخم
  
  

• کمک به رعایت فشار مناسب (بستر و تشک)
  
  

• فراهم‌کردن تغذیه پرپروتئین
  
  

• کمک در کنترل دیابت
  
  

• گزارش سریع هر تغییری
  
  

🌱 جمع‌بندی

در Home Care، مدیریت زخم‌های مزمن باید بر اساس نوع زخم انجام شود:

• 🦶 دیابتی → دبریدمان + کنترل قند + کاهش فشار
  
  

• 🛏️ بستر → تغییر وضعیت + مدیریت رطوبت + کاهش فشار
  
  

• 🦵 وریدی → کاهش ورم + کامپرشن + پانسمان جاذب
  
  

• 🔥 شریانی → بهبود خون‌رسانی + محافظت + ارزیابی درد
  
  

یک برنامهٔ اصولی و منظم،
زخم مزمن را از مسیر طولانی و فرساینده به سمت ترمیم واقعی هدایت می‌کند.

کدام روش‌ها ایمن‌اند؟ چه محدودیت‌هایی برای پرستار وجود دارد؟ چه زمانی باید ارجاع داد؟

دبریدمان (Debridement) یعنی برداشتن بافت مرده، نکروتیک یا فیبری برای شروع ترمیم واقعی.
اما در منزل نمی‌توان مانند بیمارستان تمام روش‌ها را اجرا کرد.
اینجا ایمنی بیمار، صلاحیت پرستار و شرایط محیط منزل تعیین می‌کند که چه کاری مجاز است و چه کاری باید حتماً ارجاع شود.

🟢 ۱) روش‌های دبریدمان که در منزل ایمن و مجاز هستند

این روش‌ها کم‌خطرند، نیاز به ابزار سنگین ندارند و برای Home Care مناسب‌اند.

✔️ الف) دبریدمان اتولیتیک (Autolytic Debridement)

ایمن‌ترین روش در منزل

• با استفاده از پانسمان‌های رطوبت‌دار مثل هیدروژل، هیدروکلوئید، فوم و هیدروفایبر
  
  

• بدن خودش بافت مرده را حل کرده و از بین می‌برد
  
  

• بدون درد و برای بیماران دیابتی، سالمندان و بیماران پرخطر مناسب است
  
  

مزایا:

• کم‌خطر
  
  

• بدون خونریزی
  
  

• بسیار مناسب در زخم‌های حساس
  
  

✔️ ب) دبریدمان آنزیمی (Enzymatic Debridement)

با کرم‌ها یا پمادهای آنزیمی مخصوص که بافت نکروتیک را نرم و جدا می‌کنند.

مزایا:

• کنترل‌شده، بدون جراحی
  
  

• مناسب برای بیماران با ریسک خونریزی
  
  

• مناسب برای زخم‌های دیابتی، وریدی و بستر
  
  

نکته:

پرستار باید آموزش‌دیده و آشنا با نوع محصول باشد.

✔️ ج) دبریدمان مکانیکی سبک (Mechanical – Light)

فقط در حد تمیزکردن ملایم بافت‌های شُل و غیرچسبنده.

شامل:

• استفاده از گاز مرطوب و برداشتن فیبرهای شُل
  
  

• شست‌وشوی فشار ملایم با سرم (Irrigation)
  
  

• جداکردن بخش‌هایی از بافت مرده که خودبه‌خود جدا شده‌اند
  
  

❗ بدون هیچ‌گونه برش، تراشیدن عمیق یا استفاده از اسکالپل.

🔴 ۲) دبریدمان‌هایی که در منزل غیرمجاز و خطرناک هستند

این روش‌ها باید فقط در کلینیک یا بیمارستان انجام شوند و انجامشان در Home Care ممنوع است.

❌ الف) دبریدمان جراحی (Sharp Debridement)

• استفاده از اسکالپل، کورت، قیچی جراحی
  
  

• برداشتن نکروز سفت یا ضخیم
  
  

• خطر خونریزی، درد شدید، آسیب عمیق و عفونت
  
  

❌ ب) دبریدمان عمیق در زخم‌های ایسکمیک

در زخم‌های شریانی یا با گردش خون ضعیف،
هرگونه دبریدمان تهاجمی می‌تواند باعث نکروز شدید و حتی قطع عضو شود.

❌ ج) دبریدمان در زخم‌های بسیار عفونی یا با آبسه

این زخم‌ها باید با جراحی و تخلیه حرفه‌ای درمان شوند.

🟡 ۳) محدودیت‌های پرستار در منزل

پرستار حرفه‌ای باید این محدودیت‌ها را رعایت کند:

• اجازه انجام برش (incision) ندارد
  
  

• حق برداشتن بافت چسبنده یا عمیق را ندارد
  
  

• نباید اقداماتی انجام دهد که باعث خونریزی شود
  
  

• در صورت درد شدید، کار باید فوراً متوقف شود
  
  

• در زخم‌های پرخطر (شریانی، عفونی، نکروتیک وسیع) فقط اجازه مراقبت غیرتهاجمی دارد
  
  

پرستار باید همیشه ایمنی بیمار را در اولویت قرار دهد.

🚨 ۴) چه زمانی باید بیمار را فوراً ارجاع داد؟

🔥 الف) زخم با بافت نکروتیک سفت (Black Eschar)

مخصوصاً در بیماران شریانی — دبریدمان تهاجمی ممنوع.

🔥 ب) وجود بوی تند، ترشح چرکی یا تب

نشانهٔ عفونت شدید → نیاز به ویزیت پزشک.

🔥 ج) درد شدید هنگام لمس

ممکن است نشانهٔ ایسکمی، سلولیت یا عفونت عمقی باشد.

🔥 د) خونریزی پس از تمیزکاری اولیه

پرستار باید کار را متوقف کرده و بیمار را ارجاع دهد.

🔥 هـ) عمیق‌شدن زخم یا مشکوک بودن به استئومیلیت

نیاز به تشخیص تخصصی و تصویربرداری.

🔥 و) زخم‌های همراه با بیماری‌های جدی

مثل:

• نارسایی شدید قلب
  
  

• نارسایی کلیه
  
  

• گردش خون ضعیف
  
  

• ضعف شدید سیستم ایمنی
  
  

🌱 جمع‌بندی

در Home Care، فقط دبریدمان‌های ایمن و غیرتهاجمی مجازند:

دبریدمان‌های مجاز:

• ✔️ اتولیتیک
  
  

• ✔️ آنزیمی
  
  

• ✔️ مکانیکی سبک
  
  

دبریدمان‌های غیرمجاز:

• ❌ جراحی
  
  

• ❌ عمیق
  
  

• ❌ دبریدمان در زخم‌های شریانی یا عفونی شدید
  
  

موارد ارجاع فوری:

• بوی شدید
  
  

• تب، لرز
  
  

• نکروز سفت
  
  

• خونریزی
  
  

• درد غیرطبیعی
  
  

• رشد سریع زخم
  
  

با رعایت این اصول، پرستار می‌تواند در منزل مراقبتی ایمن، علمی و استاندارد ارائه دهد.

ماندگاری خوب، کارایی بالا و هزینه منطقی — سه اصل طلایی Home Care

انتخاب پانسمان مناسب در مراقبت خانگی یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های درمانی است.
در منزل، پانسمان باید:

• ماندگاری کافی داشته باشد
  
  

• قابلیت جذب خوب داشته باشد
  
  

• استفاده‌اش ساده باشد
  
  

• هزینه‌اش منطقی باشد
  
  

• از پوست حساس اطراف محافظت کند
  
  

• و با شرایط بیمار (دیابتی، وریدی، بستر…) سازگار باشد

🟦 ۱) فوم‌ها (Foam Dressings)

بهترین انتخاب برای ترشحات متوسط تا زیاد

مزایا

• جذب بالا
  
  

• ماندگاری ۲۴ تا ۷۲ ساعت
  
  

• مناسب برای زخم‌های دیابتی، بستر و وریدی
  
  

• سطح نرم و محافظت‌کننده
  
  

• قابل استفاده زیر بانداژ
  
  

چرا برای مراقبت خانگی عالی‌اند؟

• دیر خیس می‌شوند
  
  

• نیاز به تعویض روزانه ندارند
  
  

• کاربرد ساده برای خانواده و پرستار
  
  

🟧 ۲) آلژینات‌ها (Alginate)

حرفه‌ای‌ترین گزینه برای زخم‌های پرترشح یا خونریزی‌دار

مزایا

• جذب بسیار قوی
  
  

• کنترل رطوبت
  
  

• کمک به توقف ترشح بیش از حد
  
  

• مناسب زخم‌های عفونی و عمیق
  
  

نکته

در زخم‌های خشک ممنوع است چون باعث چسبندگی می‌شود.

🟩 ۳) هیدروفایبر (Hydrofiber)

انتخاب عالی برای مدیریت طولانی‌مدت ترشح

مزایا

• چسبندگی کم (کمترین آسیب به پوست اطراف)
  
  

• کنترل رطوبت بدون خیس‌کردن پوست
  
  

• مناسب برای زخم‌های دیابتی، بستر و وریدی
  
  

نکته

برای زخم‌های عفونی بهتر است نوع نقره‌دار آن استفاده شود.

🟨 ۴) پانسمان‌های نقره (Silver Dressings)

بهترین انتخاب در زخم‌های عفونی

کاربردها

• زخم‌های با ترشح بدبو
  
  

• زخم‌های پرخطر (دیابتی، بستر، سوختگی)
  
  

• زخم‌هایی که ترمیمشان کند شده
  
  

مزایا

• کاهش بار میکروبی
  
  

• ضدباکتری قوی
  
  

• جلوگیری از گسترش عفونت
  
  

نکته

مصرف بیش‌ازحد نقره نیاز نیست؛
فقط در دورهٔ کوتاه (۵–۱۴ روز) استفاده شود.

🟫 ۵) پانسمان زغال فعال (Charcoal Dressings)

بهترین انتخاب برای کنترل بوی بد

مزایا

• جذب بو
  
  

• مناسب زخم‌های عفونی یا نکروتیک
  
  

• کارایی بالا در محیط منزل
  
  

🟪 ۶) هیدروکلوئید (Hydrocolloid)

مناسب برای زخم‌های سطحی و کم‌خطر

ویژگی‌ها

• ماندگاری طولانی (۲ تا ۵ روز)
  
  

• حفظ رطوبت مناسب
  
  

• ظاهر ظریف و ظاهراً نامرئی
  
  

کاربرد

• زخم‌های سطحی
  
  

• خراش‌ها
  
  

• تاول‌ها
  
  

• برخی زخم‌های بستر سطحی
  
  

نکته

در زخم‌های عفونی یا پرترشح استفاده نشود.

🟫 ۷) پانسمان‌های سیلیکونی (Silicone)

بهترین انتخاب برای پوست حساس

مزایا

• چسبندگی ملایم
  
  

• جلوگیری از آسیب پوست اطراف
  
  

• مناسب بیمارانی که پوست شکننده دارند (سالمندان، دیابتی‌ها، بیماران بستری)
  
  

کاربرد

• برای فیکس‌کردن فوم، آلژینات یا هیدروفایبر
  
  

• برای محافظت از پوست اطراف زخم
  
  

🩹 ۸) پانسمان‌های کم‌هزینه و قابل‌دسترس

گاهی بهترین انتخاب، ترکیب درستِ گزینه‌های ساده است

شامل:

• گاز استریل
  
  

• بانداژ رول
  
  

• چسب‌های هیپوآلرژیک
  
  

• پدهای ساده
  
  

این مواد جایگزین درمان‌های تخصصی نیستند
اما برای زخم‌های سطحی یا پانسمان‌های ترکیبی کاملاً مناسب‌اند.

🧠 ۹) اصول انتخاب پانسمان در Home Care

برای اینکه انتخاب پانسمان علمی و درست باشد، پرستار باید:

✔️ نوع زخم را بشناسد

دیابتی؟ بستر؟ وریدی؟ شریانی؟

✔️ میزان ترشح را ارزیابی کند

کم؟ متوسط؟ زیاد؟

✔️ پوست اطراف را بررسی کند

سالم؟ حساس؟ ملتهب؟

✔️ توان مالی بیمار را در نظر بگیرد

پانسمانی که بیمار نتواند ادامه دهد، ارزش درمانی ندارد.

✔️ فاصله بین تعویض‌ها را مشخص کند

در Home Care، پانسمانی مناسب‌تر است که ماندگاری بالا داشته باشد.

🌱 جمع‌بندی

در مراقبت خانگی، بهترین پانسمان‌ها آن‌هایی هستند که:

• کارایی بالا داشته باشند
  
  

• تعویضشان آسان باشد
  
  

• پوست اطراف را حفاظت کنند
  
  

• هزینهٔ منطقی داشته باشند
  
  

• و متناسب با «نوع زخم» انتخاب شوند
  
  

پیشنهاد تخصصی برای Home Care:

• فوم‌ها → بهترین انتخاب عمومی
  
  

• هیدروفایبر و آلژینات → برای ترشح زیاد
  
  

• نقره → برای زخم عفونی
  
  

• سیلیکون → برای پوست حساس
  
  

• زغال → برای بوی بد
  
  

• هیدروکلوئید → برای زخم‌های سطحی و خشک

استریلیزاسیون، شست‌وشوی صحیح، محلول‌های ایمن و جلوگیری از انتقال عفونت

مراقبت از زخم در منزل فقط به تعویض پانسمان محدود نمی‌شود؛
بلکه پیشگیری از عفونت و جلوگیری از انتقال آن به اعضای خانواده، پرستار و محیط خانه
بخش مهمی از Home Care حرفه‌ای است.

🧼 ۱) اصول شست‌وشوی دست — خط اول دفاع

دست‌ها مهم‌ترین وسیله انتقال عفونت هستند.

روش استاندارد:

• شستن دست‌ها ۳۰ ثانیه با آب و صابون
  
  

• خشک کردن با حولهٔ تمیز یا دستمال یک‌بارمصرف
  
  

• استفاده از محلول الکلی ۶۰–۷۰٪ در صورت نبود آب
  
  

• شست‌وشوی دست‌ها قبل و بعد از هر اقدام روی زخم
  
  

چه کسانی باید دست‌ها را بشویند؟

• پرستار
  
  

• بیمار
  
  

• مراقبین
  
  

• اعضای خانواده که به بیمار نزدیک می‌شوند
  
  

🧴 ۲) محلول‌های ضدعفونی ایمن در منزل

برای کنترل عفونت نباید از مواد آسیب‌زا استفاده کرد.

محلول‌های امن:

• الکل ۷۰٪ (فقط برای پوست سالم، نه روی زخم)
  
  

• کلرهگزیدین رقیق (برای اطراف زخم، نه داخل زخم باز)
  
  

• محلول‌های الکلی دست
  
  

• اسپری‌های ملایم ضدعفونی سطوح
  
  

محلول‌های ممنوع روی زخم:

• بتادین غلیظ
  
  

• الکل
  
  

• سرکه
  
  

• ترکیبات خانگی
  
  

• وایتکس
  
  

• صابون‌های عطری یا قوی
  
  

این مواد می‌توانند باعث سوختگی شیمیایی و بدترشدن زخم شوند.

🧽 ۳) استریلیزاسیون وسایل

در منزل sterility کامل مانند اتاق عمل ممکن نیست،
اما تا حد زیادی باید بهداشت و پاکیزگی حفظ شود.

اصول مهم:

• استفاده از ابزار استریل بسته‌بندی‌شده
  
  

• استفاده از گاز و پانسمان‌های یک‌بارمصرف
  
  

• عدم استفاده مجدد از قیچی یا پنس آلوده
  
  

• شست‌وشوی سازها با آب گرم + صابون، سپس خشک‌کردن کامل
  
  

• نگهداری ابزار تمیز در یک جعبهٔ اختصاصی
  
  

• استفاده از Sharps Box برای سوزن‌ها و تیغ‌ها
  
  

🚮 ۴) دفع پسماندهای عفونی

یکی از خطرات رایج در Home Care، دفع نادرست زباله‌هاست.

اصول دفع صحیح:

• قرار دادن گازهای خیس و آلوده در کیسهٔ زباله جداگانه
  
  

• بستن در کیسه به صورت کامل
  
  

• دورریختن پسماند هر ۲۴ ساعت
  
  

• گذاشتن سوزن و تیغ در ظرف مقاوم (Sharps Box)
  
  

❗ هرگز سوزن یا تیغ را در سطل معمولی نیندازید.

🛏️ ۵) ضدعفونی سطح کار و محیط اطراف

سطحی که روی آن پانسمان انجام می‌شود باید تمیز و قابل ضدعفونی باشد.

دستورالعمل:

• استفاده از الکل ۷۰٪ یا محلول‌های ضدعفونی خانگی
  
  

• پاک‌کردن سطح قبل و بعد از انجام کار
  
  

• تمیزکردن دستگیره‌ها، میز، قیچی و چراغ
  
  

• استفاده از زیرانداز یک‌بارمصرف زیر ناحیهٔ زخم
  
  

👨‍👩‍👧 ۶) جلوگیری از انتقال عفونت به خانواده

عفونت زخم اگرچه معمولاً پوستی است،
اما به‌خصوص در زخم‌های عفونی/دیابتی، باید مراقب انتقال باکتری‌ها بود.

راهکارهای کلیدی:

• عدم تماس دست‌زدن اعضای خانواده به زخم
  
  

• شست‌وشوی دست‌ها پس از تماس با وسایل بیمار
  
  

• استفاده از حوله و وسایل شخصی جداگانه
  
  

• جلوگیری از راه‌رفتن بیمار با پای بدون پانسمان روی فرش
  
  

• عدم حضور کودکان خردسال یا حیوانات در زمان پانسمان
  
  

• تهویهٔ اتاق
  
  

⚠️ ۷) چه‌وقت باید نگران شویم؟

اگر هر یک از موارد زیر مشاهده شد، باید روند کنترل عفونت جدی‌تر شود:

• بوی بسیار بد
  
  

• ترشحات چرکی زیاد
  
  

• تب یا لرز
  
  

• گسترش قرمزی به اطراف زخم
  
  

• ترشح روی ملحفه یا لباس
  
  

• تماس اتفاقی اعضای خانواده با ترشحات
  
  

در این موارد لازم است پرستار و پزشک سریعاً در جریان قرار گیرند.

🌱 جمع‌بندی

کنترل عفونت در خانه شامل چهار پایهٔ طلایی است:

• 🧼 شست‌وشوی اصولی دست‌ها
  
  

• 🧴 استفاده از محلول‌های ضدعفونی ایمن
  
  

• 🧽 حفظ پاکیزگی و استریلیزاسیون نسبی ابزار
  
  

• 🚮 دفع صحیح پسماندهای عفونی
  
  

• 👨‍👩‍👧 جلوگیری از انتقال باکتری‌ها به محیط و خانواده
  
  

با این اقدامات، Home Care می‌تواند کاملاً ایمن، علمی و عاری از خطر عفونت باشد.

چه چیزهایی باید توضیح داده شود؟ چطور مشارکت ایجاد کنیم؟ چه نشانه‌هایی را باید جدی بگیرند؟

مراقبت از زخم در خانه بدون آموزش صحیح بیمار و خانواده امکان‌پذیر نیست.
بیشتر مشکلات، عفونت‌ها و تأخیر در ترمیم دقیقاً زمانی اتفاق می‌افتند که بیمار یا خانواده نمی‌دانند چه کاری باید انجام دهند یا چه علامتی خطرناک است.
به همین دلیل، این بخش یکی از مهم‌ترین قسمت‌های مراقبت خانگی است.

🎓 ۱) چه چیزهایی باید به بیمار و خانواده توضیح داده شود؟

✔️ وضعیت زخم

• نوع زخم چیست؟ چرا ایجاد شده؟
  
  

• وضعیت فعلی زخم و هدف درمان چیست؟
  
  

• پیش‌بینی روند ترمیم (چند هفته، چند ماه و بر اساس چه شرایطی؟)
  
  

✔️ نحوه تعویض پانسمان

• فاصلهٔ زمانی تعویض پانسمان
  
  

• نحوهٔ باز کردن پانسمان قبلی
  
  

• چطور زخم را بدون آسیب تمیز کنند
  
  

• کدام پانسمان مناسب زخم اوست و چرا؟
  
  

✔️ شست‌وشوی صحیح زخم

• مواد مجاز: سرم‌ شست‌وشو، گاز استریل
  
  

• مواد ممنوع: الکل، بتادین غلیظ، صابون قوی، مواد خانگی
  
  

✔️ نحوه مراقبت از پوست اطراف زخم

• خشک نگه‌داشتن
  
  

• استفاده از Barrier Cream
  
  

• جلوگیری از سوختگی ناشی از رطوبت
  
  

✔️ تغذیه مناسب برای ترمیم زخم

• اهمیت پروتئین، ویتامین C، روی، کالری کافی
  
  

• آب کافی در شبانه‌روز
  
  

• هشدار درباره رژیم‌های سخت که باعث توقف ترمیم می‌شوند
  
  

✔️ نحوهٔ دارو مصرف کردن

• آنتی‌بیوتیک‌ها دقیقاً چطور و تا چه روزی مصرف شوند
  
  

• پمادها یا اسپری‌های تجویز‌شده چگونه استفاده شوند
  
  

• هشدار درباره مصرف خودسرانه داروی جدید
  
  

🤝 ۲) چگونه خانواده را در مراقبت مشارکت دهیم؟

آموزش باید ساده، تصویری و مرحله‌به‌مرحله باشد.
خانواده باید احساس کنند یادگیری‌شان بخشی از درمان بیمار است نه یک کار اضافی.

راهکارهای عملی:

✔️ ۱. سپردن نقش مشخص به هر عضو

• یکی مسئول تعویض پانسمان
  
  

• یکی مسئول یادداشت علائم زخم
  
  

• دیگری مسئول تغذیه و آب‌رسانی
  
  

این روش نظم و مشارکت فعال ایجاد می‌کند.

✔️ ۲. آموزش با زبان ساده + مثال

به جای کلمات پیچیده مثل «نکروز»، بگویید:
«اگر بخشی از زخم سیاه یا خشک شد، سریع به من اطلاع بدهید.»

✔️ ۳. آموزش عملی در کنار آموزش توضیحی

خانواده یک بار مرحله‌به‌مرحله همراه پرستار کار را انجام دهند.

✔️ ۴. توصیه‌های کتبی یا چک‌لیست روزانه

• ساعت تعویض پانسمان
  
  

• داروهای روزانه
  
  

• علائم هشدار
  
  

• میزان مایعات مصرفی
  
  

• وضعیت زخم امروز
  
  

✔️ ۵. تقویت احساس اهمیت

باور خانواده باید این باشد:
"شما بخشی از تیم درمان هستید."
این جمله، انگیزهٔ مشارکت را چند برابر می‌کند.

🚨 ۳) چه نشانه‌هایی باید فوراً جدی گرفته شوند؟

این بخش برای خانواده بسیار حیاتی است.
اگر موارد زیر مشاهده شود باید همان روز به پرستار یا پزشک اطلاع داده شود:

❗ نشانه‌های عفونت:

• افزایش قرمزی اطراف زخم
  
  

• گرمی و تورم
  
  

• ترشح چرکی، سبز یا بدبو
  
  

• درد رو‌به‌افزایش
  
  

• تب، لرز یا بی‌حالی
  
  

❗ مشکلات پانسمان:

• خیس شدن پانسمان با خون یا ترشحات
  
  

• باز شدن پانسمان قبل از زمان تعویض
  
  

• ترکیب شدن رطوبت زخم با پوست و ایجاد سوزش
  
  

❗ تغییرات خطرناک ظاهر زخم:

• سیاه شدن بافت (نکروز)
  
  

• بزرگ‌تر شدن ناگهانی زخم
  
  

• خطوط قرمز روی پوست (نشانه انتشار عفونت)
  
  

• خونریزی غیرطبیعی
  
  

❗ مشکلات بیمار:

• بی‌اشتهایی شدید
  
  

• کم‌آبی
  
  

• کاهش هوشیاری
  
  

• بی‌حسی یا درد غیرمعمول در عضو درگیر
  
  

📌 جمع‌بندی

آموزش در Home Care یعنی:

• 🎓 دادن اطلاعات علمی ولی قابل فهم
  
  

• 🤝 درگیر کردن خانواده با نقش‌های مشخص
  
  

• 🚨 آگاه‌سازی درباره نشانه‌های خطر
  
  

• 📋 ایجاد نظم در مراقبت روزانه
  
  

وقتی خانواده آموزش درست ببیند،
مراقبت خانگی نه‌تنها ایمن‌تر، بلکه بسیار مؤثرتر می‌شود.

کی باید بیمار دوباره دیده شود؟ چگونه روند درمان را ثبت و تحلیل کنیم؟

مراقبت خانگی زمانی اثر واقعی خود را نشان می‌دهد که پیگیری منظم، ارزیابی دقیق و ثبت پیشرفت روزانه انجام شود.
بسیاری از زخم‌ها نه به‌خاطر نوع پانسمان، بلکه به‌دلیل نبود برنامهٔ ارزیابی منظم دچار تأخیر در ترمیم یا عفونت می‌شوند.

در این بخش توضیح می‌دهیم:

• چه زمانی بیمار باید مجدداً ویزیت شود
  
  

• چگونه روند زخم را ثبت کنیم
  
  

• چه شاخص‌هایی برای تحلیل پیشرفت درمان لازم‌اند
  
  

🕒 ۱) هر چند وقت یک‌بار باید بیمار دوباره دیده شود؟

میزان پیگیری به نوع زخم، وضعیت بیمار و پیچیدگی مراقبت بستگی دارد؛ اما یک قانون طلایی وجود دارد:

✔️ هیچ زخم مزمنی نباید بیش از ۷ روز بدون ارزیابی حرفه‌ای بماند.

توصیه‌های استاندارد:

🩹 ۱. زخم‌های تازه (جراحی یا ترومایی):

• اولین ویزیت بعد از ۲۴ تا ۴۸ ساعت
  
  

• سپس هر ۲ تا ۳ روز یک‌بار
  
  

🦶 ۲. زخم‌های دیابتی و بستر:

• ارزیابی حرفه‌ای هفتگی
  
  

• در صورت ترشح زیاد یا خطر عفونت: هر ۳ تا ۴ روز
  
  

🧪 ۳. زخم‌های عفونی:

• ویزیت دوباره ظرف ۴۸–۷۲ ساعت
  
  

• در عفونت‌های شدید: روزانه یا یک‌روز در میان
  
  

🛏️ ۴. بیماران بحرانی یا ناتوان در حرکت:

• ارزیابی پوست و زخم روزانه
  
  

• بررسی نقاط فشار هر ۸ تا ۱۲ ساعت
  
  

🔥 ۵. زخم‌هایی که تازه نکروزگیری یا دبریدمان شده‌اند:

• اولین پیگیری: ۲۴ تا ۷۲ ساعت
  
  

• سپس بر اساس میزان ترشح و ظاهر زخم
  
  

📝 ۲) چه چیزهایی باید در هر ویزیت ثبت شود؟

ثبت دقیق نه‌تنها به پرستار کمک می‌کند، بلکه در صورت تغییر وضعیت،
تشخیص علت و مسیر درمان را چند برابر آسان‌تر می‌کند.

✔️ اطلاعاتی که باید ثبت شوند:

📐 ۱. اندازهٔ زخم

• طول، عرض، عمق
  
  

• وجود تونل، Undermining یا پاکه
  
  

🎨 ۲. وضعیت بافت داخل زخم

• گرانوله (قرمز و سالم)
  
  

• اسلاف (زرد)
  
  

• نکروتیک (سیاه)
  
  

• خشک/مرطوب بودن زخم
  
  

💧 ۳. نوع و میزان ترشح

• شفاف، خونی، چرکی، بدبو
  
  

• کم، متوسط، زیاد
  
  

🌡️ ۴. پوست اطراف زخم

• قرمزی
  
  

• گرمی
  
  

• خیس‌شدگی
  
  

• علائم حساسیت
  
  

⚠️ ۵. علائم خطر

• درد افزایشی
  
  

• تب
  
  

• بوی بد
  
  

• گسترش قرمزی
  
  

• خطوط قرمز (لنفانژیت)
  
  

🩹 ۶. نوع پانسمان امروز

• چه پانسمانی استفاده شد؟
  
  

• چه تغییری نسبت به ویزیت قبل انجام شد؟
  
  

🎯 ۷. هدف درمان

• کاهش ترشح؟
  
  

• کنترل عفونت؟
  
  

• تحریک بافت گرانوله؟
  
  

• آماده‌سازی برای پیوند یا دبریدمان؟
  
  

📊 ۳) چگونه روند درمان را تحلیل کنیم؟

ثبت اطلاعات مفید است، اما ارزش اصلی زمانی مشخص می‌شود که تحلیل و مقایسهٔ دقیق صورت بگیرد.

✔️ ابزارهای تحلیل:

📅 ۱. نمودار پیشرفت هفتگی

پرستار باید به‌صورت هفتگی موارد زیر را ثبت کند:

• درصد کوچک‌شدن زخم
  
  

• کاهش یا افزایش ترشح
  
  

• بهبود یا پیشرفت نکروز
  
  

• پاسخ زخم به پانسمان جدید
  
  

این کار کمک می‌کند تشخیص دهیم آیا درمان در مسیر درست است یا نیاز به تغییر دارد.

🖼️ ۲. عکسبرداری استاندارد در هر ویزیت

باید همیشه با شرایط یکسان انجام شود:

• نور ثابت
  
  

• فاصلهٔ مشخص
  
  

• تاریخ و ساعت
  
  

• قرار دادن خط‌کش یا مارکر کنار زخم
  
  

این عکس‌ها برای ارزیابی علمی، تغییر درمان و گزارش‌دهی ضروری‌اند.

📌 ۳. تعریف معیارهای توقف یا تغییر درمان

اگر هر کدام از موارد زیر اتفاق بیفتد، برنامه باید تغییر کند:

• زخم ظرف ۲ هفته هیچ پیشرفتی نداشته باشد
  
  

• ترشح افزایش یابد
  
  

• بوی بد یا درد جدید ظاهر شود
  
  

• نکروز دوباره تشکیل شود
  
  

• پوست اطراف زخم آسیب ببیند
  
  

🔄 ۴) چه زمانی باید بیمار ارجاع داده شود؟

گاهی درمان خانگی کافی نیست و نیاز به پزشک یا متخصص زخم وجود دارد.

موارد ارجاع فوری:

• گسترش سریع عفونت
  
  

• تب و علائم سیستمیک
  
  

• نکروزهای وسیع
  
  

• درد شدید و غیرقابل‌کنترل
  
  

• بی‌حسی جدید در اندام
  
  

• بازشدن بخیه‌ها یا مشکلات پس از عمل
  
  

• توقف کامل روند ترمیم
  
  

🌱 جمع‌بندی

تنظیم یک برنامهٔ پیگیری اصولی یعنی:

• 🗓️ ویزیت‌های منظم و زمان‌بندی‌شده
  
  

• 📝 ثبت کامل اطلاعات در هر نوبت
  
  

• 🖼️ عکسبرداری استاندارد
  
  

• 📊 تحلیل پیشرفت بر اساس شاخص‌های مشخص
  
  

• 🚨 اقدام سریع در صورت توقف روند درمان
  
  

مراقبت خانگی زمانی اثربخش می‌شود که پایش و پیگیری دقیق همراه آن باشد.

چطور گزارش دقیق، عکس استاندارد و ارزیابی مرحله‌ای ثبت کنیم؟

مستندسازی در Home Care فقط یک کار اداری نیست؛
هستهٔ اصلی درمان، پیگیری و جلوگیری از عوارض است.

یک گزارش دقیق می‌تواند:

• روند درمان را شفاف کند
  
  

• خطا را کاهش دهد
  
  

• مسئولیت حرفه‌ای پرستار را پوشش دهد
  
  

• درمان را قابل‌پیگیری، قابل‌تحلیل و قابل‌ارزیابی کند

📄 ۱) چه گزارش‌هایی باید در هر ویزیت ثبت شوند؟

مستندسازی باید کامل، مرحله‌به‌مرحله و قابل‌درک باشد.

✔️ اطلاعات ضروری هر گزارش:

• تاریخ و ساعت دقیق ویزیت
  
  

• وضعیت عمومی بیمار: درد، تب، تغذیه، خواب، علائم حیاتی (در صورت لزوم)
  
  

• شرح کامل زخم:
  
  

  • محل
    
    

  • نوع زخم (دیابتی، بستر، جراحی، عفونی…)
    
    

  • اندازه (طول، عرض، عمق)
    
    

  • وضعیت بافت‌ها (گرانوله، اسلاف، نکروز)
    
    

  • میزان ترشح و نوع آن
    
    

  • بوی زخم
    
    

  • وضعیت پوست اطراف
    
    

• اقداماتی که امروز انجام شد:
  
  

  • شست‌وشو
    
    

  • نوع پانسمان
    
    

  • دبریدمان (در صورت انجام)
    
    

  • درمان‌های همراه (NPWT، آنتی‌بیوتیک موضعی، مراقبت پوست)
    
    

• آموزش‌هایی که به بیمار/خانواده داده شد
  
  

• علائم هشدار در ویزیت امروز
  
  

• برنامه و تاریخ ویزیت بعدی