🍎🥦 تغذیه و ترمیم — سوخترسانی درست برای بهبود سریعتر زخم
وقتی بدن درگیر ترمیم یک زخم است، نیازش به انرژی، پروتئین و ریزمغذیها چند برابر میشود.
اگر تغذیه درست باشد، زخم سریعتر، بهتر و با عوارض کمتر خوب میشود.
اگر تغذیه ضعیف باشد، حتی بهترین پانسمانها هم نمیتوانند کاری انجام دهند.
در این صفحه، مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم که بدن برای ترمیم زخم به چه چیزهایی نیاز دارد و چه غذاهایی روند بهبود را تسریع میکنند.
وقتی زخم داریم، بدن ما یک «کارخانهٔ شبانهروزی» میشود—کارخانهای که برای ساخت سلولهای جدید، مبارزه با عفونت، تولید انرژی و بازسازی بافتها، مواد مغذی کافی لازم دارد.
وقتی زخمی ایجاد میشود، بدن بلافاصله وارد سه مرحلهٔ حیاتی میشود:
سیستم ایمنی فعال میشود و برای دفاع نیاز به:
پروتئینها، ویتامینها، مواد معدنی و انرژی کافی دارد.
برای ترمیم زخم، بدن باید:
سلولهای پوستی
عروقی
بافت گرانوله
کلاژن
را دوباره تولید کند.
این کار بدون پروتئین، ویتامین C، روی و انرژی مناسب ممکن نیست.
زخم انرژی زیادی میسوزاند—حتی بیشتر از فعالیتهای روزانه.
بدن برای ترمیم به سوخت کافی نیاز دارد.
چون بدن:
پروتئین کم داشته باشد → کلاژن ساخته نمیشود؛ زخم شُل، بیرمق و دیرتر خوب میشود.
روی کم باشد → تقسیم سلولی کند میشود.
ویتامین C کم باشد → پوست جدید کیفیت ندارد.
آهن یا B12 کم باشد → خونرسانی کاهش مییابد.
کالری کم باشد → بدن انرژی کافی برای ترمیم ندارد.
در نتیجه زخم:
دیرتر بسته میشود
بیشتر عفونت میکند
احتمال نکروز بالا میرود
بزرگتر و مزمنتر میشود
افزایش سرعت ترمیم
کاهش خطر عفونت
بهبود کیفیت پوست جدید
کاهش احتمال اسکار
انرژی بیشتر و درد کمتر
تقویت سیستم ایمنی
به زبان ساده:
تغذیه خوب = زخم سریعتر، تمیزتر و با کیفیت بهتر ترمیم میشود.
بیماران دیابتی
سالمندان
افراد کموزن یا دچار سوءتغذیه
بیماران بستری طولانیمدت
افراد با زخم بستر
بیماران با زخمهای مزمن
کسانی که جراحی شدهاند
بیماران با بیماریهای عروقی
این افراد سرعت ترمیم پایینتری دارند و باید تغذیهشان دقیقتر تنظیم شود.
تغذیه یک «حلقهٔ حیاتی» در ترمیم زخم است.
بدن برای خوب شدن زخمها به:
پروتئین
انرژی
ویتامینها
مواد معدنی
نیاز دارد—و بدون آنها، بهترین پانسمانها و بهترین درمانها هم اثر کامل نمیگذارند.
وقتی صحبت از ترمیم زخم میشود، پروتئین سلطان ماجراست.
بدون پروتئین کافی، بدن حتی اگر بهترین پانسمانها، کرمها یا آنتیبیوتیکها را دریافت کند، بافت جدید نمیسازد و زخم یا دیر خوب میشود یا اصلاً ترمیم نمیشود.
پروتئین مواد اولیهٔ ساخت همهچیز است:
پوست جدید
رگهای تازه
بافت گرانوله
کلاژن
فیبروبلاستها
اگر پروتئین کم باشد، بدن «جنس خوب» برای بازسازی ندارد.
بدن برای مبارزه با باکتریها و جلوگیری از عفونت، نیاز به پروتئین دارد.
آنتیبادیها، گلبولهای سفید و مولکولهای دفاعی همه از پروتئین ساخته میشوند.
وقتی رژیم پروتئین پایین داشته باشید، بدن برای تأمین انرژی، عضلهها را تجزیه میکند.
این موضوع مخصوصاً برای بیماران بستری و سالمندان بسیار خطرناک است.
میزان نیاز افراد با زخم با افراد سالم فرق دارد:
افراد سالم:
حدود 0.8 گرم پروتئین به ازای هر کیلو وزن بدن در روز
بیماران با زخمهای مزمن یا جراحی:
1.2 تا 1.5 گرم به ازای هر کیلو
بیماران با زخم بستر یا زخم دیابتی شدید:
1.5 تا 2 گرم به ازای هر کیلو
مثال:
اگر بیماری 70 کیلو باشد و زخم بستر داشته باشد، روزانه 105 تا 140 گرم پروتئین لازم دارد.
(این مقدار برای بدن مثل سوخت هواپیماست برای پرواز در مسیر ترمیم.)
تخممرغ 🥚
مرغ 🍗
ماهی 🐟
گوشت قرمز در حد متعادل 🥩
لبنیات پرپروتئین 🥛🧀
بوقلمون 🍖
عدس و لوبیا 🌱
نخود و لپه 🥣
سویا و توفو 🌿
مغزها مثل گردو، بادام، پسته 🥜
کینوا و غلات کامل 🌾
بهتر است پروتئین را در چند وعدهٔ کوچک در طول روز مصرف کنید تا جذب بهتری داشته باشد.
سالمندان
بیماران دیابتی
کسانی که اشتهای کم دارند
افرادی که رژیمهای سخت میگیرند
بیماران بستری
بیماران با زخم مزمن یا عفونت
این افراد حتماً باید دریافت پروتئینشان را افزایش دهند.
پروتئین = مهمترین جزء ترمیم زخم.
بدون پروتئین کافی:
پوست جدید ساخته نمیشود
زخم دیرتر خوب میشود
خطر عفونت بالا میرود
بیمار انرژی ندارد
به زبان ساده:
پروتئین کافی یعنی زخم سریعتر، قویتر و بیدردسرتر ترمیم میشود.
وقتی حرف از «ترمیم زخم» میزنیم، یکی از مهمترین ویتامینهایی که نقش اول را بازی میکند، ویتامین C است.
این ویتامین مثل چسب و ستون سازهای عمل میکند و بدون آن، پوست جدید کیفیت لازم را ندارد، زخم دیرتر بسته میشود و احتمال عفونت بیشتر میشود.
کلاژن همان «داربست اصلی» برای ساخت پوست و بافت جدید است.
بدون ویتامین C، بدن نمیتواند کلاژن کافی و با کیفیت بسازد؛ بنابراین ترمیم زخم:
کند میشود
سست و بیکیفیت میشود
احتمال باز شدن زخم یا عفونت بیشتر میشود
ویتامین C قدرت دفاعی بدن را بالا میبرد و کمک میکند زخم کمتر عفونت کند.
این ویتامین رادیکالهای آزاد را خنثی میکند و استرس اکسیداتیو را کاهش میدهد؛ همین موضوع روند ترمیم را سریعتر میکند.
پرتقال، نارنگی، لیمو
کیوی
توتفرنگی
آناناس
گریپفروت
طالبی
انبه
فلفل دلمهای (قرمز = بمب ویتامین C)
بروکلی
کلم بروکسل
اسفناج و سبزیجات برگ سبز
گوجهفرنگی
کلم قرمز
سیبزمینی
نه همیشه.
اما در شرایط زیر ممکن است پزشک مکمل تجویز کند:
زخمهای مزمن (دیابتی، بستر، وریدی)
جراحیهای بزرگ
سوختگیها
سوءتغذیه یا رژیم غذایی ضعیف
افراد سیگاری (نیاز بیشتر به ویتامین C دارند)
افراد سالم: حدود ۷۵ تا ۹۰ میلیگرم در روز
بیماران با زخمهای مزمن: ۲ برابر تا ۳ برابر این مقدار
بیماران با سوختگی یا جراحی: نیاز بسیار بالاتر (طبق نظر پزشک)
ویتامین C = ویتامین ترمیم.
بدون آن، کلاژن ساخته نمیشود، زخم دیر خوب میشود و پوست جدید کیفیت مناسبی ندارد.
با یک رژیم سادهٔ پر از میوه و سبزیجات رنگی، میتوان مقدار کافی این ویتامین را تأمین کرد.
وقتی صحبت از ترمیم زخم میشود، «روی» یکی از کلیدیترین عناصر بدن است.
اگر پروتئین آجر باشد و ویتامین C چسب، زینک همان مهندس ناظر است که همهٔ کارها را هماهنگ میکند.
کمبود آن واقعاً میتواند روند ترمیم را متوقف کند.
زینک یکی از مهمترین عناصر برای ساخت سلولهای جدید و تکثیر بافت است.
اگر زینک کم باشد، زخم «ایست» میکند و وارد مرحله مزمن میشود.
گلبولهای سفید برای مبارزه با عفونت به مقدار کافی زینک نیاز دارند.
کمبود زینک = ضعف ایمنی = عفونت بیشتر = ترمیم کندتر.
بدن بدون زینک نمیتواند آنزیمهای لازم برای ساخت کلاژن را فعال کند.
حتی اگر پروتئین و ویتامین C کافی بخورید ولی زینک کم باشد، باز هم زخم خوب پیش نمیرود.
زخم دیر بسته میشود
زخم ترشح بدبو پیدا میکند
بافت گرانوله ضعیف و کمکیفیت
پوست خشک و ترکخورده
کاهش اشتها
ضعف ایمنی و تبهای مکرر
اگر این علائم را ببینیم، معمولاً اولین شک ما کمبود زینک است.
افراد سالم: ۸ تا ۱۲ میلیگرم در روز
بیماران با زخم مزمن: ۱۵ تا ۳۰ میلیگرم در روز (طبق نظر پزشک)
بیماران با زخم بستر، دیابتی یا عفونی: احتمالاً مقدار بالاتر نیاز دارند
⚠️ توجه مهم:
مصرف بیش از حد زینک میتواند باعث مشکلات گوارشی یا کمبود مس (Copper) شود؛ بنابراین دوز بالا فقط با نظر پزشک.
گوشت قرمز 🥩
مرغ 🍗
ماهی 🐟
بوقلمون 🍖
تخممرغ 🥚
عدس و لوبیا 🌱
نخود 🥣
غلات سبوسدار 🌾
کنجد، ارده و تخمهها 🌻
گردو، بادام، بادامزمینی 🥜
صدف و غذاهای دریایی خاص 🦪 (اگر در دسترس باشد)
تخم کدو 🎃 (یکی از بهترین منابع زینک)
در موارد زیر معمولاً پزشک تجویز میکند:
زخم بستر
زخم دیابتی مقاوم
بیمارانی که رژیم ضعیف دارند
بیماران بستری طولانیمدت
افراد با عفونت شدید زخم
مکملها معمولاً به شکل:
Zinc sulfate
Zinc gluconate
Zinc oxide (موضعی) برای پوست اطراف
زینک = عنصر حیاتی برای سیستم ایمنی + ساخت سلول + تولید کلاژن.
کمبود آن مساوی است با:
❌ توقف ترمیم
❌ خطر عفونت
❌ کیفیت پایین بافت جدید
و بهترین راه تأمین آن، تغذیهٔ درست و در صورت نیاز، مکمل با نظر پزشک است.
وقتی صحبت از ترمیم زخم میشود، «روی» یکی از کلیدیترین عناصر بدن است.
اگر پروتئین آجر باشد و ویتامین C چسب، زینک همان مهندس ناظر است که همهٔ کارها را هماهنگ میکند.
کمبود آن واقعاً میتواند روند ترمیم را متوقف کند.
زینک یکی از مهمترین عناصر برای ساخت سلولهای جدید و تکثیر بافت است.
اگر زینک کم باشد، زخم «ایست» میکند و وارد مرحله مزمن میشود.
گلبولهای سفید برای مبارزه با عفونت به مقدار کافی زینک نیاز دارند.
کمبود زینک = ضعف ایمنی = عفونت بیشتر = ترمیم کندتر.
بدن بدون زینک نمیتواند آنزیمهای لازم برای ساخت کلاژن را فعال کند.
حتی اگر پروتئین و ویتامین C کافی بخورید ولی زینک کم باشد، باز هم زخم خوب پیش نمیرود.
زخم دیر بسته میشود
زخم ترشح بدبو پیدا میکند
بافت گرانوله ضعیف و کمکیفیت
پوست خشک و ترکخورده
کاهش اشتها
ضعف ایمنی و تبهای مکرر
اگر این علائم را ببینیم، معمولاً اولین شک ما کمبود زینک است.
افراد سالم: ۸ تا ۱۲ میلیگرم در روز
بیماران با زخم مزمن: ۱۵ تا ۳۰ میلیگرم در روز (طبق نظر پزشک)
بیماران با زخم بستر، دیابتی یا عفونی: احتمالاً مقدار بالاتر نیاز دارند
⚠️ توجه مهم:
مصرف بیش از حد زینک میتواند باعث مشکلات گوارشی یا کمبود مس (Copper) شود؛ بنابراین دوز بالا فقط با نظر پزشک.
گوشت قرمز 🥩
مرغ 🍗
ماهی 🐟
بوقلمون 🍖
تخممرغ 🥚
عدس و لوبیا 🌱
نخود 🥣
غلات سبوسدار 🌾
کنجد، ارده و تخمهها 🌻
گردو، بادام، بادامزمینی 🥜
صدف و غذاهای دریایی خاص 🦪 (اگر در دسترس باشد)
تخم کدو 🎃 (یکی از بهترین منابع زینک)
در موارد زیر معمولاً پزشک تجویز میکند:
زخم بستر
زخم دیابتی مقاوم
بیمارانی که رژیم ضعیف دارند
بیماران بستری طولانیمدت
افراد با عفونت شدید زخم
مکملها معمولاً به شکل:
Zinc sulfate
Zinc gluconate
Zinc oxide (موضعی) برای پوست اطراف
زینک = عنصر حیاتی برای سیستم ایمنی + ساخت سلول + تولید کلاژن.
کمبود آن مساوی است با:
❌ توقف ترمیم
❌ خطر عفونت
❌ کیفیت پایین بافت جدید
و بهترین راه تأمین آن، تغذیهٔ درست و در صورت نیاز، مکمل با نظر پزشک است.
خیلیها فکر میکنند «کربوهیدرات = چیز اضافی و مضر»؛
اما وقتی پای ترمیم زخم وسط باشد، کربوهیدراتها یکی از مهمترین سوختهای بدن هستند.
بدن در زمان زخم، مثل موتوری است که پرقدرت کار میکند و اگر سوخت کافی نداشته باشد، روند ترمیم بهوضوح کند میشود.
بدن برای:
تقسیم سلولها
ساخت بافت جدید
تولید کلاژن
فعالیت سیستم ایمنی
مقابله با التهاب
به انرژی زیادی نیاز دارد—و این انرژی ۹۰٪ از کربوهیدراتها تأمین میشود.
اگر کربوهیدرات کمی بخورید، بدن مجبور میشود انرژی را از عضلات بسوزاند… و این یعنی:
❌ ضعف بدنی
❌ کاهش سرعت ترمیم
❌ کاهش کیفیت پوست جدید
پروتئین برای ساخت بافت جدید ضروری است، اما بدون انرژی از کربوهیدرات،
بدن پروتئین را برای انرژی میسوزاند و دیگر فرصت ساخت کلاژن و ترمیم ندارد.
به زبان ساده:
کربوهیدرات کافی = پروتئینها آزاد میشوند برای ترمیم زخم.
گلبولهای سفید برای مبارزه با عفونت، به انرژی لحظهای نیاز دارند.
کربوهیدراتها باعث میشوند سیستم ایمنی سریع، قوی و مؤثر عمل کند.
وقتی فرد رژیمهای خیلی محدود مثل رژیم صفر کربوهیدرات میگیرد:
روند ترمیم کند میشود
بافت گرانوله ضعیف ساخته میشود
خطر عفونت افزایش مییابد
بیمار احساس ضعف و بیحالی میکند
زخم از فاز التیام خارج نمیشود (مزمن میشود)
این موضوع بهخصوص برای بیماران:
دیابتی
سالمندان
بیماران با زخم بستر
افرادی که تازه عمل شدهاند
بیماران بستری
بسیار جدیتر است.
نانهای سبوسدار
برنج قهوهای
جو دوسر (اوتمیل)
سیبزمینی 🌟
عدسی و حبوبات
ذرت
کینوا
غلات کامل
اینها انرژی پایدار میدهند و قند خون را ناگهانی بالا نمیبرند.
سیب
موز
پرتقال
انگور
انبه
کیوی
علاوه بر انرژی، ویتامینهای ترمیمکننده هم دارند.
سیبزمینی
کدو حلوایی
چغندر
هویج
شیرینیها
نوشابهها
قند و شکر
کیک و بیسکویت صنعتی
نان سفید زیاد
اینها قند خون را نوسانی میکنند و التهاب را بالا میبرند.
کربوهیدراتها = سوخت حیاتی زخم.
اگر حذف شوند:
❌ بدن انرژی ندارد
❌ پروتئینها برای انرژی مصرف میشوند
❌ ترمیم زخم کند میشود
ولی با انتخاب کربوهیدراتهای سالم و پیچیده، انرژی پایدار و مؤثری به بدن میرسد و روند ترمیم سریعتر، قویتر و بهتر انجام میشود.
خیلیها فکر میکنند «چربی = چیز بد و مضر»، اما حقیقت دقیقاً برعکس است!
وقتی صحبت از ترمیم زخم میشود، چربیهای سالم—بهخصوص امگا–۳—از مهمترین مواد غذایی برای کاهش التهاب، ساخت سلولهای جدید و تقویت سیستم ایمنی هستند.
زخم همیشه با مقداری التهاب همراه است، اما اگر این التهاب بیش از حد ادامه پیدا کند، زخم گیر میکند و مزمن میشود.
اینجاست که چربیهای سالم مثل امگا–۳ وارد عمل میشوند:
التهاب غیرضروری را کاهش میدهند
اجازه میدهند زخم وارد مرحله ترمیم شود
درد و ورم را کمتر میکنند
بههمین دلیل، بیماران دیابتی یا کسانی که زخمهای مزمن دارند، از امگا–۳ خیلی سود میبرند.
برای اینکه سلولهای جدید ساخته شوند، بدن نیاز به «مواد اولیه» دارد.
چربیهای سالم همان موادی هستند که غشای سلولهای تازه از آن ساخته میشود.
بدون چربی کافی:
سلولها ضعیف ساخته میشوند
پوست جدید کیفیت کمتری دارد
روند بهبود کند میشود
چربیهای سالم به عملکرد بهتر گلبولهای سفید کمک میکنند، بهویژه در مبارزه با باکتریهای داخل زخم.
بدن برای جذب ویتامینهای حیاتی A، D، E و K نیاز به چربی دارد.
این ویتامینها نقش مستقیم در ساخت پوست جدید، کاهش التهاب و تقویت ایمنی دارند.
ماهی سالمون و تن
ماهی ساردین
گردو
بذر کتان
چیا (دانه چیا)
روغن ماهی
روغن کتان
آووکادو 🥑
بادام و پسته 🥜
روغن زیتون 🫒
تخممرغ (زرده) 🥚
کنجد و ارده 🌻
روغن کانولا
چربیهای ناسالم باعث التهاب بیشتر و کند شدن ترمیم میشوند:
روغنهای سرخکردنی
غذاهای فستفود
روغنهای جامد 🌡️
چیپس و تنقلات چرب
سوسیس و کالباس
برای اغلب بیماران با زخم:
۲–۳ بار در هفته ماهی چرب
روزانه ۱–۲ قاشق روغن زیتون
روزانه ۱ مشت کوچک آجیل خام
۱–۲ قاشق بذر کتان یا چیا در غذا/ماست
این مقدار هم ضدالتهاب است و هم برای ساخت سلول جدید عالی.
چربیهای سالم—بهخصوص امگا–۳—مثل بلدوزرهای ضدالتهاب عمل میکنند و کمک میکنند زخم وارد فاز ترمیم شود.
همچنین ستوناصلی ساخت سلولهای تازه و تقویت سیستم ایمنی هستند.
به زبان ساده:
چربی سالم = زخم بهتر، سریعتر و قویتر ترمیم میشود.
بدن بدون آب مثل یک شهر بدون برق است؛
همهچیز کند، ناقص و بیکیفیت کار میکند—بهخصوص ترمیم زخم.
آب یکی از مهمترین عناصر پنهان در روند ترمیم است.
اگر بدن کمآب باشد، حتی بهترین پانسمانها و بهترین داروها هم نمیتوانند معجزه کنند.
آب باعث میشود خون رقیقتر و جریان خون بهتر شود.
وقتی خون بهتر حرکت کند:
اکسیژن بیشتری به زخم میرسد
سلولهای گرانوله سریعتر ساخته میشوند
باکتریها راحتتر مهار میشوند
کمآبی = خون غلیظ = اکسیژن کم = زخم کند و بیرمق
پروتئین، ویتامین C، زینک، امگا–۳… همهٔ اینها باید از طریق خون به زخم برسند.
اگر بدن کمآب باشد، مواد مغذی به خوبی به محل زخم نمیرسند.
خشکی پوست، اطراف زخم را:
حساس
آسیبپذیر
و prone به شکاف و التهاب
میکند.
کمآبی، پوست را خشک و شکننده میکند و حتی باعث باز شدن مجدد زخم میشود.
گلبولهای سفید برای حرکت، بلع باکتریها و دفاع از بدن به محیط مرطوب و جریان خون خوب نیاز دارند.
کمآبی سیستم ایمنی را کند و کماثر میکند.
بدن کمآب = بدن خسته، بیحال و کمانرژی
انرژی کم یعنی سلولها قدرت ترمیم ندارند.
خشکی دهان
ادرار کمرنگ به خاکستری
سردرد
خستگی
پوست خشک
سرگیجه
کاهش برونده ادرار
اگر بیماری زخم دارد و این علائم را تجربه میکند، احتمالاً دچار دهیدراتاسیون است.
بهطور معمول:
۸–۱۰ لیوان آب در روز برای افراد معمولی
۱۰–۱۲ لیوان برای بیماران با زخم، تب یا تعریق
در افراد مسن: نوشیدن آب باید زمانبندیشده باشد چون احساس تشنگیشان کمتر است
⚠️ نکته مهم:
در بیماران قلبی–کلیوی، میزان مصرف باید با نظر پزشک تنظیم شود.
آب ساده 💧
دمنوشهای بدون کافئین 🌿
آبمیوه طبیعی رقیقشده 🍊
آب نارگیل 🥥 (الکترولیت عالی)
سوپهای رقیق 🍲
⚠️ نوشیدنیهایی که «آب را از بدن میگیرند» و باید کمتر مصرف شوند:
چای پررنگ
قهوه زیاد
نوشابه
نوشیدنیهای انرژیزا
آب = نیروی محرک ترمیم.
کمآبی باعث میشود:
❌ اکسیژن کمتر برسد
❌ سلولها ضعیف ساخته شوند
❌ پوست خشک و شکننده شود
❌ مواد مغذی به زخم نرسند
❌ سیستم ایمنی ضعیف شود
به زبان ساده:
نوشیدن آب کافی یکی از سادهترین و مؤثرترین راهها برای سرعت دادن به ترمیم زخم است.
زخمهای مزمن مثل زخم بستر، زخم دیابتی، و زخمهای وریدی فقط یک مشکل پوستی نیستند؛
این زخمها نتیجهی یک مشکل عمیقتر در خونرسانی، ایمنی، رگسازی، و تغذیهٔ بدن هستند.
به همین دلیل، بدن این بیماران برای ترمیم، مواد مغذی بسیار بیشتری نیاز دارد.
چون بدنشان دائماً در «حالت جنگ» است:
با التهاب
با عفونت
با نرسیدن خون
با کمبود اکسیژن
با قند خون بالا (دیابت)
با فشار مداوم روی بافتها (زخم بستر)
بنابراین بدن پرقدرتتر و سختتر کار میکند و به سوخت و ساز بیشتری نیاز دارد.
بیماران با زخمهای مزمن باید ۱.۵ تا ۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلو وزن مصرف کنند.
مثال: فرد ۷۰ کیلو = روزانه ۱۱۰ تا ۱۴۰ گرم پروتئین
پروتئین برای این بیماران باعث:
کاهش سرعت تجزیه عضلات
افزایش گرانولاسیون (بافت جدید)
تقویت ایمنی
ترمیم سریعتر
میشود.
منابع عالی:
مرغ، ماهی، تخممرغ، ماست یونانی، لوبیا، عدس، سویا، آجیلها.
در زخمهای مزمن، بدن به ویتامین C بیشتری نیاز دارد چون زخم دائماً در حال تلاش برای ترمیم است.
فواید:
ساخت قویتر کلاژن
کاهش التهاب
افزایش مقاومت در برابر عفونت
منابع:
پرتقال، کیوی، فلفل دلمهای، توتفرنگی، گوجهفرنگی، کلم بروکلی.
بدن افراد با زخم بستر یا دیابتی، زینک بیشتری مصرف میکند.
کمبود روی یکی از مهمترین دلایل دیر خوب شدن زخم دیابتی است.
فواید:
تحریک تقسیم سلولی
تقویت سیستم ایمنی
کاهش عفونت
ساخت آنزیمهای ترمیمی
منابع:
گوشت، تخممرغ، حبوبات، مغزها، دانه کدو، لبنیات.
این بیماران معمولاً دچار کمبود مصرف سبزیجات رنگی و مواد حیوانی هستند و بدنشان ذخیره کافی ندارد.
ویتامین A کمک میکند:
پوست جدید سریعتر ساخته شود
زخم خشک نشود
سلولها بهتر تقسیم شوند
کمخونی یکی از شایعترین مشکلات بیماران با زخم مزمن است.
کمخونی = اکسیژن کمتر = زخم دیرتر خوب میشود.
منابع آهن:
گوشت، دل و جگر، عدس، اسفناج، تخممرغ
منابع B12:
گوشت، لبنیات، ماهی، تخممرغ
چربیهای مفید مثل امگا–۳ کمک میکنند:
التهاب زخم کاهش یابد
سیستم ایمنی قویتر شود
غشای سلولها بهتر ساخته شود
منابع:
ماهی چرب، گردو، بذر کتان، روغن زیتون، آووکادو.
کمآبی در زخمهای مزمن بسیار رایج است و یکی از بزرگترین دلایل کندی بهبود محسوب میشود.
بیماران با زخمهای مزمن ۲۰ تا ۳۰٪ انرژی بیشتر از افراد عادی نیاز دارند.
اگر کالری کم بخورند، بدن انرژی ترمیم ندارد و شروع به سوزاندن عضلات میکند.
بیماران با زخم بستر، دیابتی و وریدی برای ترمیم مؤثر نیاز دارند به:
✔️ پروتئین بیشتر
✔️ ویتامین C بیشتر
✔️ زینک بیشتر
✔️ ویتامین A کافی
✔️ آهن و B12
✔️ چربیهای سالم
✔️ آبرسانی کافی
✔️ کالری بیشتر
به زبان ساده:
تغذیهٔ ویژه = سرعت ترمیم چند برابر.
آیا ویتامین C، زینک و پروتئین باید به صورت مکمل مصرف شوند؟ چه کسانی بیشتر به مکمل نیاز دارند؟**
مکملها قرار نیست جای غذا را بگیرند؛
اما گاهی بدن بهقدری درگیر ترمیم، التهاب، عفونت یا کمبود شدید است که تغذیهی معمولی جواب نمیدهد.
در این مواقع، مکملها میتوانند مثل یک کمکفنر قوی به بدن کمک کنند.
خیر.
اگر فرد تغذیهٔ خوب، اشتهای مناسب و سلامت عمومی قابلقبول داشته باشد، معمولاً با غذا میتوان نیازها را تأمین کرد.
اما در شرایط خاص، مکملها ضروری میشوند.
ویتامین C از مهمترین مواد برای ترمیم زخم است.
اگر این موارد وجود داشته باشد، احتمالاً نیاز به مکمل داریم:
زخمهای مزمن (دیابتی، بستر، وریدی)
زخم بعد از جراحی
سوختگیها
رژیم غذایی فقیر از میوه و سبزیجات
افراد سیگاری (نیاز بدن بالاتر است)
بیماریهای التهابی یا عفونتهای طولانی
مقدار معمول: ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلیگرم در روز (طبق نظر پزشک)
زینک کم = توقف ترمیم.
این گروهها معمولاً نیاز به مکمل دارند:
زخم بستر
زخم دیابتی با بوی بد یا ترمیم بسیار کند
افرادی با ضعف ایمنی
بیمارانی که گوشت کم مصرف میکنند
سالمندان با اشتهای پایین
دوز معمول: ۱۵–۳۰ میلیگرم در روز
⚠️ زینک بیش از حد خطرناک است و نباید خودسرانه مصرف شود.
برای اکثر بیماران با زخمهای مزمن و شدید، دریافت پروتئین کافی از طریق غذا سخت است.
در این گروهها معمولاً مکمل ضروری میشود:
زخم بستر مرحله ۳ و ۴
زخم دیابتی بزرگ
افراد کموزن یا سوءتغذیهای
افراد با اشتهای ضعیف
سالمندان
بیماران بستری طولانیمدت
مکملها کمک میکنند روزانه ۲۰–۴۰ گرم پروتئین بیشتر دریافت شود.
کمخونی = کاهش اکسیژنرسانی = توقف ترمیم
اگر آزمایش خون نشان دهد که آهن یا B12 کم است، پزشک ممکن است مکمل تجویز کند.
در موارد التهاب شدید، زخم مزمن یا دیابت، مکمل امگا–۳ میتواند روند ترمیم را سرعت دهد.
✔️ بیماران با زخم بستر
✔️ بیماران با زخم دیابتی
✔️ زخمهای وریدی مزمن
✔️ افراد با رژیم غذایی ضعیف
✔️ سالمندان با اشتهای کم
✔️ افراد کموزن یا دچار سوءتغذیه
✔️ بیماران بعد از جراحی
✔️ بیمارانی که دچار عفونت شدید زخم هستند
✔️ بیماران بستری طولانیمدت
✔️ افراد با کمخونی
مکملها زمانی لازماند که:
تغذیه کافی نباشد
بدن تحت استرس شدید ترمیم باشد
کمبود آزمایشگاهی وجود داشته باشد
زخم مزمن یا دیر بهبود باشد
انرژی یا اشتهای بیمار کم باشد
به زبان ساده:
مکملها کمککنندهاند، نه جایگزین غذای خوب.
اما در بسیاری از بیماران با زخمهای جدی، مکملها بخش مهمی از درمان هستند.
در بیماران دیابتی، تغذیه فقط «سوخترسانی» نیست؛
یک تعادل دقیق است بین:
✔️ کنترل قند خون
✔️ رساندن مواد لازم برای ترمیم
✔️ جلوگیری از عفونت
✔️ جلوگیری از التهاب و آسیب بیشتر
اگر این تعادل درست رعایت نشود، حتی بهترین پانسمانها و درمانها هم اثر کامل نمیگذارند.
چون قند خون بالا باعث میشود:
خونرسانی کاهش یابد
باکتریها سریعتر رشد کنند
ایمنی بدن ضعیف شود
بافت جدید دیر ساخته شود
زخم مزمن شود
پس هم ترمیم باید تقویت شود، هم قند خون کنترل.
کربوهیدرات باید باشد، چون بدن برای ترمیم به انرژی نیاز دارد
ولی مقدار و نوع آن باید درست انتخاب شود:
نان سبوسدار 🌾
برنج قهوهای
جو دوسر (اوتمیل)
عدس و لوبیا
کدو حلوایی
سیبزمینی پخته در حد کنترلشده
کینوا
حجم کربوهیدرات = کم، اما باکیفیت
هر وعده «نصف بشقاب سبزیجات + یکچهارم پروتئین + یکچهارم کربوهیدرات»
در دیابت، زخمها کندتر ترمیم میشوند، بنابراین پروتئین باید بیشتر از افراد عادی باشد:
✔️ ۱.۲ تا ۱.۵ گرم به ازای هر کیلو وزن
مثال: فرد ۷۰ کیلو = روزانه ۹۰ تا ۱۱۰ گرم پروتئین
مرغ
ماهی
تخممرغ
ماست یونانی
حبوبات
سویا
آجیلها (به مقدار کنترلشده)
پروتئین بالا = بافت جدید بهتر + ایمنی قویتر.
بیماران دیابتی التهاب بالاتری دارند
و التهاب یعنی زخم دیرتر خوب شود.
آووکادو
روغن زیتون
گردو
بذر کتان
ماهی سالمون و تن
چربیهای سالم کمک میکنند قند خون پایدار بماند و ترمیم سریعتر شود.
منابع: پرتقال، کیوی، فلفل دلمهای، گوجه
منابع: گوشت، تخممرغ، دانهها، حبوبات
منابع: هویج، کدو، اسفناج، جگر
کمخونی در دیابت شایع است.
برای اینکه زخم خوب شود، قند خون باید:
✔️ قبل غذا: ۸۰ تا ۱۳۰
✔️ دو ساعت بعد غذا: کمتر از ۱۸۰
کنترل قند خون اجازه میدهد:
گلبولهای سفید درست کار کنند
رگهای جدید تشکیل شوند
زخم عفونی نشود
بافت جدید کیفیت خوبی داشته باشد
املت + سبزیجات
نان سبوسدار
چای کمرنگ یا دمنوش
یک مشت کوچک آجیل خام یا یک عدد میوه
مرغ یا ماهی
سبزیجات پخته یا سالاد
یک کف دست برنج قهوهای یا عدسپلو
ماست یونانی + بذر کتان
ماهی/مرغ + سبزیجات
یک عدد سیبزمینی کوچک پخته
نوشابه و آبمیوه صنعتی
شیرینی، کیک، بیسکویت
سرخکردنیها
نان سفید زیاد
مصرف بدون کنترل میوههای خیلی شیرین مثل انگور زیاد، خرما زیاد
برای بیماران دیابتی:
ترمیم زخم + کنترل قند خون = دو بال یک پرواز.
✔️ کربوهیدرات سالم و کنترلشده
✔️ پروتئین بیشتر
✔️ چربی سالم
✔️ ویتامینها و مواد معدنی کلیدی
✔️ آب کافی
✔️ پرهیز از غذاهای قندی و التهابی
به زبان ساده:
اگر تغذیه درست باشد، قند خون پایدار بماند و پروتئین کافی دریافت شود، زخم دیابتی بسیار سریعتر و بهتر ترمیم میشود.
در زمان ترمیم زخم، بدن مثل یک کارگاه ساختمانی فعال است.
هر چیزی که التهاب را زیاد کند، قند خون را بالا ببرد یا جریان خون را ضعیف کند، روند ترمیم را مختل میکند—حتی اگر پانسمان و درمان عالی باشد.
چون باعث میشوند:
التهاب بدن بالا برود 🔥
قند خون نوسانی شود ⬆️⬇️
خون غلیظ و گردش خون کم شود 💢
سیستم ایمنی ضعیف شود 🛡️
سلولهای جدید دیر ساخته شوند 🧱
این یعنی:
زخم دیر خوب میشود، بیشتر عفونت میکند و حتی ممکن است بزرگتر شود.
این غذاها پر از چربیهای ترانس و اشباع هستند که التهاب را بالا میبرند و خونرسانی را ضعیف میکنند:
سیبزمینی سرخکرده
فستفودها
مرغ سوخاری
همبرگرهای صنعتی
چیپس و اسنکهای سرخشده
🔻 نتیجه:
تورم بیشتر، زخم گرمتر، ترمیم کندتر.
قندهای ساده باعث افزایش ناگهانی قند خون میشوند، که در بیماران دیابتی و غیر دیابتی هر دو مشکلساز است.
مثالها:
کیک و بیسکویت
شیرینی تر
شکلاتهای صنعتی
آبنبات
نوشابه
مربا
🔻 نتیجه:
قند خون بالا → کاهش عملکرد گلبولهای سفید → خطر عفونت.
آبمیوههای پاکتی
نوشابه
انرژیزا
چای شیرین
🔻 نتیجه:
التهاب و نوسانات شدید قند خون.
نان لواش و بربری سفید
برنج سفید زیاد
ماکارونی سفید
اینها سریع به قند تبدیل میشوند و انرژی ناپایدار تولید میکنند.
🔻 نتیجه:
زخم انرژی کافی ندارد + قند خون بالا میرود.
سوسیس
کالباس
هاتداگ
همبرگرهای آماده
این محصولات حاوی نگهدارنده و چربیهای ناسالم هستند که التهاب را بالا میبرند.
نمک زیاد باعث احتباس آب و تورم میشود و از طرفی فشار خون را بالا میبرد که برای ترمیم زخم خوب نیست.
محدود کنید:
چیپس
ترشیهای شور
غذاهای صنعتی
کنسرویها
الکل سیستم ایمنی را ضعیف میکند و سلولسازی را مختل میکند.
همچنین قند خون را ناپایدار میکند و مانع جریان خون خوب میشود.
چربیهای ترانس در:
روغنهای جامد
مارگارین
شیرینیهای بازاری
فستفود
غذاهای بستهبندیشده
وجود دارند.
🔻 نتیجه:
التهاب شدید، خونرسانی ضعیف، ترمیم بسیار کند.
کافئین بیش از حد باعث کمآبی بدن میشود.
کمآبی یکی از بزرگترین دلایل کندی ترمیم زخم است.
نوشیدنیهایی که باید محدود شوند:
قهوه زیاد
چای پررنگ
نوشابه انرژیزا
این خوراکیها در بیماران دیابتی بهطور خاص میتوانند:
افت و خیز شدید قند خون ایجاد کنند
جریان خون را مختل کنند
زخمهای دیابتی را مزمن کنند
برای ترمیم سریعتر و باکیفیتتر زخم، باید از غذاهایی که:
❌ التهاب ایجاد میکنند
❌ قند خون را بالا میبرند
❌ خونرسانی را مختل میکنند
❌ سیستم ایمنی را ضعیف میکنند
دوری یا آنها را محدود کنیم.
پرهیز از این غذاها باعث میشود:
زخم کمتر عفونت کند، سریعتر خوب شود و پوست جدید بهتر ساخته شود.
چرا سالمندان بیشتر دچار کمبود پروتئین و ویتامین میشوند و چگونه به ترمیم بهتر زخم کمک کنیم؟ 🌟**
سالمندان یکی از حساسترین گروهها در ترمیم زخم هستند.
بدن آنها آرامتر، ضعیفتر و متفاوتتر از قبل کار میکند—به همین دلیل اگر تغذیه درست نباشد، زخمها خیلی دیر خوب میشوند یا حتی مزمن میمانند.
با بالا رفتن سن، احساس گرسنگی کمتر میشود.
در نتیجه:
غذا کمتر خورده میشود
پروتئین و ویتامینها کم میرسند
بدن نمیتواند سلولهای جدید بسازد
درد دندان، بیدندانی یا ضعف بلع باعث میشود سالمند غذاهای نرم و کمپروتئین انتخاب کند.
درحالیکه بدنش بیش از هر زمان به پروتئین نیاز دارد.
بدن سالمندان سریعتر عضله میسوزاند.
کمبود عضله = ضعف ایمنی + ترمیم بسیار کند.
دیابت، فشار خون، نارسایی قلبی، مشکلات کلیوی و عفونتهای مکرر باعث میشود نیاز بدن به ویتامینها و پروتئینها دوبرابر شود.
بعضی داروهای قلبی، معده یا دیابت جذب ویتامینها و مواد معدنی را کم میکنند.
عدم انگیزه برای غذا خوردن یکی از دلایل اصلی سوءتغذیه سالمندان است.
سالمندان باید ۱.۲ تا ۱.۵ گرم پروتئین به ازای هر کیلو وزن بدن مصرف کنند.
✔️ تخممرغ
✔️ مرغ
✔️ ماهی
✔️ ماست یونانی
✔️ سویا
✔️ عدس و لوبیا
✔️ آجیلهای خرد شده (برای بلع راحتتر)
سالمندان معمولاً میوه کمتر میخورند، درنتیجه کمبود C شایع است.
✔️ کیوی
✔️ پرتقال
✔️ فلفل دلمهای
✔️ گوجهفرنگی
✔️ بروکلی
کمبود روی در سالمندان بسیار شایع است.
✔️ گوشت
✔️ تخممرغ
✔️ عدس
✔️ دانه کدو
✔️ آجیلها
✔️ هویج
✔️ کدو حلوایی
✔️ اسفناج
✔️ زرده تخممرغ
✔️ جگر (در حد کم)
کمبود آهن و B12 در سالمندان بسیار رایج است و یکی از دلایل دیر خوب شدن زخم محسوب میشود.
✔️ گوشت قرمز در حد متعادل
✔️ تخممرغ
✔️ لبنیات
✔️ عدس
سالمندان معمولاً کمتر احساس تشنگی میکنند ولی بدنشان سریعتر دچار کمآبی میشود.
🔸 برنامهریزی نوشیدن آب
🔸 استفاده از دمنوشهای بدون کافئین
🔸 سوپهای سبک و رقیق
کمآبی = خشکی پوست + ترمیم کند + خونرسانی ضعیف.
غذا را به وعدههای کوچک و متعدد تقسیم کنید
مکمل پروتئین، در صورت نیاز، بسیار کمککننده است
غذاهای نرم و پرپروتئین تهیه کنید
در هر وعده یک میوه یا سبزی اضافه کنید
سالمندان را تشویق کنید که در محیط شاد غذا بخورند
مصرف شیرینی و سرخکردنیها را کم کنید
سالمندان بیش از هر گروه دیگری به تغذیهٔ کامل و کافی نیاز دارند.
کمبود پروتئین و ویتامینها در آنها شایع است و همین باعث میشود زخم دیر خوب شود یا مدام عود کند.
با تغذیه درست و کمی حمایت، میتوان روند ترمیم را چند برابر سریعتر کرد.
یک برنامه ساده، مفید و کاملاً قابل اجرا برای دوران ترمیم زخم 🌟
این برنامه هم برای بیماران عادی مناسب است، هم برای بیماران با زخمهای مزمن مثل زخم بستر، زخم دیابتی و زخم وریدی.
هدفش این است که بدن در طول روز پروتئین کافی، ویتامینهای کلیدی، چربیهای سالم، آب و انرژی مناسب دریافت کند تا ترمیم سریعتر و قویتر انجام شود.
این متن کاملاً آمادهٔ استفاده در سایت Zakhmy.ir است:
پروتئین بالا + ویتامین C + آنتیاکسیدان.
انرژی پایدار برای صبح.
ویتامین C برای ساخت کلاژن.
پروتئین + امگا–۳ + پروبیوتیکها برای تقویت ایمنی.
یا:
چربی سالم و انرژی عالی.
منبع عالی پروتئین و زینک.
ویتامین A + C + فیبر.
کربوهیدرات پیچیده برای انرژی پایدار.
ویتامین + آبرسانی.
کمک به تأمین پروتئین و کلسیم.
هضم آسان برای سالمندان و بیماران کماشتها.
پروتئین تکمیلی برای زمان خواب (ترمیم شبانه فعالتر است).
ویتامین A و C برای ساخت بافت جدید.
پروتئین آرامآرام جذبشونده برای ترمیم شبانه.
حداقل ۸–۱۰ لیوان آب
سالمندان: نوشیدن برنامهریزیشده (هر ۲–۳ ساعت)
در صورت تعریق یا تب: آب بیشتر
کمآبی یکی از بزرگترین دلایل توقف ترمیم است.
پروتئین را در چند وعده پخش کنید تا جذب بهتر شود
هر وعده باید شامل پروتئین + سبزیجات + کمی کربوهیدرات باشد
شیرینی، سرخکردنی و نوشابه ممنوع
برای سالمندان: غذاهای نرم و پرپروتئین مثل سوپ مرغ، املت، عدسی
برای دیابتیها: کربوهیدرات کنترلشده و منظم
این برنامه ساده کمک میکند:
✔️ انرژی کافی برای ترمیم فراهم شود
✔️ پروتئین به اندازه وارد بدن شود
✔️ ویتامینهای کلیدی C، A، B12 و زینک تأمین شود
✔️ التهاب کاهش یابد
✔️ آبرسانی بدن کامل باشد
یا به زبان سادهتر:
اگر همین برنامه رعایت شود، ترمیم زخم بهطور محسوسی سریعتر، قویتر و بهتر انجام میشود.