🦶🧁 زخم دیابتی — یک زخم کوچک؛ یک هشدار بزرگ
در بیماران دیابتی، حتی یک ترک کوچک روی پا میتواند در عرض چند روز تبدیل به یک زخم عمیق و خطرناک شود.
دیابت حس پا را کم میکند، جریان خون را ضعیف میکند و بدن را در مقابل عفونت آسیبپذیر میسازد؛ برای همین است که مراقبت صحیح از پای دیابتی حتی از درمان زخم هم مهمتر است.
در این صفحه، تمام نکات ضروری برای پیشگیری، تشخیص و درمان زخم دیابتی را مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم.
رازهای پنهان پشت زخمهای خطرناک دیابتی
خیلی از بیماران دیابتی میپرسند:
«چرا یک تاول کوچک یا یک خراش ساده میتواند اینقدر برای من مشکلساز شود؟»
جواب کوتاه این است: دیابت بهصورت آهسته و خاموش روی اعصاب، عروق و سیستم ایمنی اثر میگذارد و همین سه عامل باعث میشوند پاها بیشتر در معرض زخم، عفونت و حتی قطع عضو قرار بگیرند.
بیایید ساده، دقیق و قابلفهم توضیح بدهیم 👇
دیابت به مرور زمان به اعصاب پا آسیب میزند.
نتیجهاش؟
بیحسی
مورمور
گزگز
نداشتن حس درد
یعنی ممکن است بیمار به یک سنگ کوچک داخل کفش، یک تاول، یک بریدگی یا حتی سوختگی کوچک توجه نکند چون حسش نمیکند — و زخم دیر کشف میشود.
این یکی از مهمترین دلایل پیشرفت شدید زخمهای دیابتی است.
دیابت رگها را تنگ و سفت میکند.
وقتی خون به اندازه کافی به پا نرسد:
اکسیژن کمتر میرسد
مواد مغذی کمتر میرسند
ترمیم زخم کند میشود
احتمال نکروز (سیاهی) بالا میرود
به همین دلیل است که زخم دیابتی گاهی هفتهها یا ماهها طول میکشد تا خوب شود.
وقتی قند خون بالا باشد:
التهاب طول میکشد
سیستم ایمنی ضعیف عمل میکند
باکتریها سریعتر رشد میکنند
کلاژنسازی کند میشود
یعنی حتی یک زخم سطحی هم میتواند بهسرعت عفونی و خطرناک شود.
دیابت سربازهای دفاعی بدن را ضعیف میکند.
در نتیجه:
عفونت سریعتر ایجاد میشود
عفونت سختتر کنترل میشود
نیاز به آنتیبیوتیک بیشتر میشود
احتمال بستری بالا میرود
به همین دلیل هر زخم در بیماران دیابتی باید «جدی» گرفته شود—even اگر کوچک باشد.
دیابتیها بیشتر مستعد زخم پا هستند چون:
✔️ پای بیحس = آسیبهای پنهان
✔️ خونرسانی ضعیف = ترمیم کند
✔️ قند بالا = رشد باکتریها و التهاب
✔️ ایمنی ضعیف = عفونت شدیدتر
راهحل؟
معاینه روزانه پا، کفش مناسب، کنترل دقیق قند خون و مراجعه سریع به پزشک.
هر روز فقط ۳۰ ثانیه، اما نجاتدهنده!
یکی از سادهترین اما قویترین کارهایی که یک فرد دیابتی میتواند انجام دهد همین است:
معاینهی روزانه پا.
چرا؟
چون بیشتر زخمهای دیابتی از یک «مشکل کوچک» شروع میشوند؛
یک تاول، خشکی پوست، ترک کوچک، ناخن فرو رفته یا یک بریدگی جزئی.
اگر زود دیده شود = درمان آسان
اگر دیر دیده شود = زخم → عفونت → جراحی → حتی قطع عضو 😔
بیایید یاد بگیریم چطور این معاینه را درست انجام دهیم 👇
بهترین زمان هر شب قبل از خواب است، بعد از شستن پاها.
خشکی یا ترک پوستی
تاول
خراش یا بریدگی
پوستهپوسته شدن
سفتی یا کالوس (پینه)
قرمزی شدید
گرمی موضعی
ترشح زرد/سبز
بوی بد
درد (اگر حس دارید)
ناخن فرو رفته
تغییر رنگ
ضخیم شدن
لبههای تیز که ممکن است پوست را ببرد
پینههای ضخیم
نقاطی که کفش بیشتر فشار میآورد
نواحی که شکل پا تغییر کرده
✔️ در نور خوب
✔️ به کمک یک آینه برای دیدن کف پا
✔️ یا کمک گرفتن از یک عضو خانواده
✔️ بررسی بین انگشتان
✔️ لمس پا برای پیدا کردن نواحی گرم، سرد یا متورم
به محض دیدن موارد زیر، مراجعه فوری به پزشک ضروری است:
زخمی که بیش از ۲۴ ساعت بهتر نشده
ترشحات، بوی بد یا چرک
قرمزی در حال گسترش
هرگونه سیاهی یا کبودی غیرعادی
درد ناگهانی (حتی اگر معمولاً بیحس هستید!)
اگر خشکی وجود دارد: مرطوبکننده بزنید (بین انگشتان نزنید)
اگر پینه دارید: خودتان برش ندهید
اگر زخم سطحی است: پانسمان تمیز بگذارید
اگر مشکل جدی است: به پزشک یا کلینیک زخم مراجعه کنید
معاینهی روزانه پا یعنی:
✔️ پیشگیری از زخم
✔️ کشف زودهنگام خطر
✔️ جلوگیری از قطع عضو
✔️ آرامش و کنترل بیشتر روی بیماری
یک کار کوچک، اما سرنوشتساز.
لباسی که پا را نجات میدهد، نه فقط گرم میکند!
برای خیلی از بیماران دیابتی، یک کفش نامناسب میتواند نقطه آغاز یک زخم خطرناک باشد.
پاهای دیابتی حساستر، آسیبپذیرتر و دیرتر ترمیم میشوند—پس باید از آنها مثل طلا مراقبت کرد ✨🦶
در این مطلب ساده و کاربردی، دقیقاً میگویم چه کفش و جورابی انتخاب کنید تا جلوی خراش، تاول، فشار و در نهایت زخم گرفته شود.
کفشهای خشک باعث فشار روی انگشتان و کف پا میشوند و بهراحتی تاول ایجاد میکنند.
درزهای داخل کفش برای بیماران دیابتی =
تاول، زخم، عفونت
پس کفش باید کاملاً صاف و نرم باشد.
انگشتها نباید به هم فشار بیاورند.
کفش تنگ = ناخن فرو رفته، پینه و زخم.
بهتر است ارتوز یا کفی دیابتی استفاده شود تا فشار پا پخش شود.
کفش باید هم راحت باشد، هم از پا محافظت کند.
جورابهای تنگ جریان خون پا را کاهش میدهند.
درز روی انگشت = فشار + تاول + زخم
پوست مرطوب بیشتر در معرض عفونت و ترک است.
جوراب ضخیمتر از فشار کفش کم میکند.
چون پا:
حس کمی دارد (نوروپاتی)
خیلی زود خراش یا بریدگی پیدا میکند
ممکن است روی جسم تیز پا گذاشته شود
ممکن است با آب داغ یا سطوح داغ بسوزد
زخم کوچک خیلی سریع عفونی میشود
پس حتی در خانه هم همیشه دمپایی نرم و جلو بسته بپوشید.
✨ کفش را عصرها بخرید؛ پا در این زمان بزرگتر است.
✨ هر روز داخل کفش را برای سنگ، جسم تیز یا چروکخوردگی کف کفش چک کنید.
✨ اگر یک نقطه از پا همیشه درد خفیف دارد، کفش احتمالاً مناسب نیست.
✨ اگر پینه یا تاول دیدید، سریع کفش را عوض کنید یا به متخصص مراجعه کنید.
کفش مناسب، جوراب مناسب و پرهیز از راه رفتن پابرهنه یعنی:
✔️ کاهش فشار
✔️ جلوگیری از تاول
✔️ جلوگیری از عفونت
✔️ حفظ سلامت پا و پیشگیری از قطع عضو
پوستی که سالم بماند = زخمی که هرگز ایجاد نمیشود
بیشتر زخمهای دیابتی از یک «مشکل کوچک پوستی» شروع میشوند:
خشکی، ترک پاشنه، پوستهپوسته شدن، قارچ بین انگشتان، پینه…
اگر زود مراقبت شوند، اصلاً زخم شکل نمیگیرد.
اگر رها شوند، میتوانند تبدیل به عفونتهای خطرناک شوند.
خشکی باعث میشود:
پوست ترک بخورد
لایه سطحی جدا شود
میکروبها راحت وارد بافت شوند
روزی یکبار بعد از حمام کرم مرطوبکننده بزنید.
بین انگشتان هرگز کرم نزنید (باعث قارچ میشود).
از لوسیونهای معطر و الکلی استفاده نکنید چون خشکی را بیشتر میکنند.
ترکها ممکن است بهظاهر سطحی باشند، اما در دیابتیها:
میتوانند عمیق شوند
خونریزی کنند
عفونی شوند
به سرعت تبدیل به زخم واقعی شوند
پاشنه را با سنگ پا ملایم تمیز کنید، نه زیاد.
از کرمهای ترمیمکننده پاشنه استفاده کنید.
دمپایی خشک و زبر نپوشید—دمپایی نرم و جلوبسته بهترین است.
بین انگشتان محیط مرطوب و گرم است؛
قارچ اگر ایجاد شود:
پوست پوستهپوسته میشود
ترک ایجاد میشود
محل ورود باکتریها باز میشود
عفونت سریعتر پیشرفت میکند
بعد از حمام بین انگشتان را کامل خشک کنید.
از جوراب نخی و بدون تعریق استفاده کنید.
اگر خارش یا قرمزی دارید، کرم ضدقارچ با نظر پزشک استفاده کنید.
هرگز کرم مرطوبکننده در این ناحیه نزنید.
پینه یعنی یک قسمت از پا زیاد تحت فشار بوده و همین فشار مزمن عامل مهم ایجاد زخم است.
خودتان پینه را برش ندهید.
از پوکه سنگ پا بهصورت ملایم استفاده کنید.
به متخصص پا یا کلینیک زخم مراجعه کنید.
کفش مناسب انتخاب کنید، چون علت اصلی فشار است.
ناخنها را صاف بگیرید، نه گرد.
اگر ناخن ضخیم شده یا به گوشت فرو رفته، خودتان دستکاری نکنید.
ناخنگیری حرفهای برای دیابتیها ضروری است.
✨ هر روز پا را بررسی کنید (بهویژه بین انگشتان).
✨ پا را در آب داغ نگذارید—حس درد کم است و ممکن است بسوزد.
✨ پا را روی بخاری، شوفاژ یا کیسه آب گرم نگذارید.
✨ از کفش جلو بسته و نرم استفاده کنید.
✨ اگر پوست ترک خورد یا خارش داشت، سهلانگاری نکنید—درمان سریع کنید.
مراقبت از پوست پا یعنی جلوگیری از:
✔️ خشکی
✔️ قارچ
✔️ ترک پاشنه
✔️ پینه
✔️ عفونت
✔️ زخمهای خطرناک دیابتی
پوست سالم = زندگی سالمتر، مطمئنتر و بدون زخم.
نشانههایی که اگر جدی گرفته نشوند، ظرف چند روز به زخم واقعی تبدیل میشوند
زخم دیابتی معمولاً از یک علامت کوچک و ساده شروع میشود؛
اما همان علامت کوچک میتواند مسیر را به سمت عفونت، بستری و حتی جراحی تغییر دهد.
بنابراین شناخت «علائم اولیه» خیلی مهم است—چون پیشگیری دقیقاً همینجاست که آغاز میشود.
اگر نقطهای از پا:
قرمز شده
با فشار سفید نمیشود
گرمتر از بقیه پوست است
این یعنی فشار، التهاب یا شروع عفونت وجود دارد.
این مرحله خیلی مهم است، چون هنوز میتوان جلوی زخم را کاملاً گرفت.
تاول در دیابتیها معمولاً به خاطر:
کفش نامناسب
راه رفتن زیاد
رطوبت
ضربه کوچک
ایجاد میشود، ولی چون حس پا کم است، بیمار ممکن است اصلاً آن را نفهمد. تاول اگر بترکد = ورود باکتریها = عفونت سریع.
تاول در دیابتیها همیشه باید پانسمان و پیگیری شود.
ترکها، مخصوصاً در پاشنه:
میتوانند عمیق شوند
محل ورود میکروب هستند
بهسرعت عفونی میشوند
ترک پاشنه در دیابتیها «شوخیبردار نیست» و باید روزانه درمان شود.
خیلی از بیماران دیابتی حس درد ندارند؛
پس وقتی درد یا سوزش حس میکنند، یعنی مشکل جدیتر است.
این ممکن است نشانه:
التهاب
فشار بیش از حد
ترک
شروع عفونت
باشد.
هر درد جدید = بررسی فوری.
تورم در پا میتواند از موارد زیر باشد:
عفونت
التهاب
مشکلات گردش خون
ضربه
فشار کفش
تورم همراه با گرمی یا قرمزی = هشدار جدی.
این تغییر دما دلایل مهمی دارد:
گرمتر از بقیه پا: نشانه التهاب یا عفونت
سردتر: نشانه اختلال گردش خون و کاهش اکسیژنرسانی
هر دو حالت باید همان روز بررسی شوند.
اگر هرکدام از علائم زیر وجود دارد:
✔️ قرمزی بیش از ۲۴ ساعت باقی مانده
✔️ تاول بزرگ یا ترک عمیق
✔️ ترشح، بو یا چرک
✔️ افزایش سریع تورم
✔️ تغییر رنگ پا (کبودی، سیاهی)
✔️ زخم یا ترک بهظاهر «بیدرد»
اینها نشانهای هستند که بدن دارد «با صدای بلند کمک میخواهد».
علائم اولیه زخم دیابتی شامل:
✨ قرمزی
✨ تاول
✨ ترک
✨ درد یا سوزش
✨ تورم
✨ تغییر دما
اینها «زخم نیستند»،
اما اگر جدی گرفته نشوند، خیلی زود تبدیل به زخم واقعی میشوند.
هر زخم دیابتی شبیه دیگری نیست — شناخت نوع زخم = انتخاب درمان درست
بسیاری از بیماران دیابتی فکر میکنند «همه زخمهای دیابتی یکساناند»، اما واقعیت این است که چهار نوع اصلی زخم دیابتی داریم و هر کدام علت، ظاهر و درمان مخصوص خودشان را دارند.
اگر نوع زخم اشتباه تشخیص داده شود، درمان هم اشتباه خواهد بود — و این همان چیزی است که باعث طولانی شدن روند ترمیم یا حتی قطع عضو میشود.
این زخم زمانی ایجاد میشود که اعصاب پا آسیب دیده باشند و بیمار:
درد را حس نکند
فشار و ضربه را متوجه نشود
تاول و خراش کوچک را دیر ببیند
معمولاً روی کف پا یا زیر انگشتان
همراه با پینه و نواحی سفت
اغلب بدون درد
پوست اطراف خشک و ترکخورده
کفش نامناسب
فشار زیاد روی نقاط پرفشار
بیحسی و عدم آگاهی از آسیبها
در این نوع، رگها تنگ و سفت شدهاند و خون به اندازه کافی به پا نمیرسد.
زخم دردناک (اگر حس پا باقی مانده باشد)
لبههای خشک، سفت و سیاهرنگ
پا سرد و رنگپریده
جریان خون ضعیف در نبضهای پا
اختلال گردش خون
بیماری شریانی محیطی
قند خون بالا که رگها را تخریب کرده
این زخمها بهتنهایی با پانسمان خوب نمیشوند و معمولاً نیاز به بررسی عروقی، سونوگرافی داپلر یا حتی جراحی رگ دارند.
گاهی همزمان:
اعصاب آسیب دیدهاند
و گردش خون هم ضعیف شده
این حالت «زخم مختلط» است که از همه پیچیدهتر درمان میشود.
درد ممکن است باشد یا نباشد
لبههای خشک + پینه + ترک
ترمیم بسیار کند
اغلب همراه با تغییر شکل پا
درمان این زخم باید هم فشار پا را کم کند، هم خونرسانی را بهتر کند — یعنی یک درمان ترکیبی.
این زخم میتواند از هر نوعی شروع شود اما به دلیل تأخیر در درمان یا مراقبت اشتباه عفونی میشود.
قرمزی شدید و گسترشیابنده
ترشح زرد/سبز
بوی بد
تب یا لرز
درد ناگهانی
تورم زیاد
چون عفونت میتواند:
به استخوان برسد (استئومیلیت)
باعث مسمومیت خون شود
نیاز به جراحی فوری پیدا کند
در این موارد مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
انواع زخم دیابتی شامل:
🧠 نوروپاتیک → بهدلیل بیحسی و فشار
❄️ ایسکمیک → بهدلیل خونرسانی کم
🌀 مختلط → ترکیبی از هر دو
🦠 عفونی → مرحله خطرناک با رشد باکتریها
دانستن نوع زخم به بیمار و پرستار کمک میکند بهترین درمان را انتخاب کنند و از عوارض شدید جلوگیری شود.
چطور زخم را طوری تمیز کنیم که کمککننده باشد، نه آسیبزننده؟
در زخم دیابتی، اولین شستوشو و اولین پانسمان میتواند تعیین کند که زخم به سمت ترمیم میرود یا به سمت عفونت و بدتر شدن.
متأسفانه خیلی از بیماران از محلولها و روشهایی استفاده میکنند که نهتنها کمک نمیکند، بلکه ترمیم را متوقف میکند.
این بهترین، ایمنترین و علمیترین انتخاب است.
سالین:
سلولهای زخم را نمیسوزاند
بافت سالم را تخریب نمیکند
به بدن اجازه ترمیم طبیعی میدهد
بهراحتی در خانه هم قابل استفاده است
اگر سالین نیست، آب ولرم تمیز از هر ماده سوزانندهای بهتر است.
بله، ضدعفونیکنندهٔ خوبی است—اما برای زخم دیابتی؟
نه!
چون:
بافت جدید را میسوزاند
روند ترمیم را کند میکند
باعث خشکی شدید زخم میشود
باعث:
درد زیاد
خشکی
تخریب سلولهای ترمیمکننده
تأخیر بهبود
میشود.
در اولین شستوشو شاید خوب بهنظر برسد
ولی در واقع:
بافت سالم را از بین میبرد
ایجاد درد و سوزش میکند
ترمیم را بسیار کند میکند
اینها «خانگی، طبیعی یا سنتی» نیستند—
آسیبرساناند و میتوانند زخم دیابتی را به جراحی برسانند.
با آب و صابون
یا ژل الکلی
به آرامی.
اگر چسبزدگی دارد، کمی نرمالسالین بریزید تا راحت جدا شود.
سالین را روی زخم بریزید
از مالش شدید خودداری کنید
با گاز استریل بهصورت ضربهای خشک کنید، نه کشیدن
پوست اطراف را آرام با سالین یا آب بشویید.
بسته به نوع زخم:
فوم، آلژینات، هیدروژل، پانسمان آنتیباکتریال و…
(انتخاب کاملش در کتگوری پانسمانها توضیح داده شد.)
فشار دادن زخم برای خارج کردن ترشح
برداشتن بافت زرد یا سیاه با دست
بریدن پوست مرده با قیچی خانگی
استفاده از گوشپاککن
خشک کردن با باد سشوار
استفاده از پنبه (الیافش داخل زخم میماند)
اگر:
زخم بوی بد دارد
ترشح سبز/زرد/قهوهای دارد
قرمزی در حال گسترش است
پوست اطراف بسیار دردناک است
سیاهی یا نکروز دیده میشود
بیمار تب دارد
در این موارد شستوشو باید توسط پرستار یا پزشک انجام شود.
شستوشوی صحیح =
✔️ نرمالسالین
✔️ دستهای تمیز
✔️ روش ملایم
✔️ پانسمان مناسب
و کاملاً ممنوع است:
❌ بتادین
❌ الکل
❌ آباکسیژنه
❌ مواد سنتی یا خانگی
این اصول ساده میتوانند از پیشرفت زخم جلوگیری کنند و مسیر ترمیم را سریعتر کنند.
چطور پانسمانی انتخاب کنیم که زخم «نه خشک شود، نه خیس بماند»؟
در زخم دیابتی، انتخاب پانسمان یک مهارت حیاتی است؛
چون اگر زخم خشک شود → ترمیم کند میشود
و اگر بیش از حد خیس شود → عفونت بالا میرود
پس باید پانسمانی انتخاب کرد که رطوبت کنترلشده ایجاد کند و ترشحات را تنظیم کند.
«نه خشکی زیاد، نه رطوبت زیاد»
به این میگوییم تعادل رطوبتی.
تمام انتخابهای پانسمان بر اساس همین اصل است.
این پانسمانها سطح زخم را کمی مرطوب میکنند تا:
بافت مرده نرم شود
درد کمتر شود
دبریدمان اتولیتیک بهتر انجام شود
سلولهای جدید راحتتر رشد کنند
هیدروژلها 💧
هیدروکلوئیدها 🍯 (برای زخم سطحی، غیرعفونی)
زخمهای خشک
زخم نکروتیک
زخم بدون ترشح
ترکخورده یا با بستر سخت
اگر زخم دیابتی ترشح متوسط یا زیاد دارد، باید از پانسمانهای جاذب استفاده کرد تا:
پوست اطراف ماکره نشود
باکتریها رشد نکنند
بو و رطوبت کنترل شود
فومها (Foam) ☁️
آلژیناتها (Alginate) 🌿
پانسمانهای حفرهای یا نواری 🌀 (برای زخمهای عمیق)
زخمهای مرطوب
زخمهای عمیق
زخم همراه با ترشح متوسط یا زیاد
زخمهایی که پوست اطرافشان نرم شده (ماکرریشن)
وقتی زخم:
بوی بد دارد
ترشح زرد/سبز دارد
قرمز و گرم است
در مرحله اولیه عفونت است
باید از پانسمانهای ضدباکتری استفاده کرد تا رشد میکروبها کم شود.
نقره (Silver) ⚪
ید پزشکی (Iodine)
عسل پزشکی استریل 🍯
اینها «همیشه» ضروری نیستند و نباید بیدلیل استفاده شوند.
مصرف طولانی ممکن است باعث تأخیر ترمیم شود.
پوستهپوسته
نکروتیک
سخت
بدون ترشح
چسبندگی پانسمان
ترشح زیاد
پوست اطراف نرم و سفید شده
بوی خفیف
✨ هرگز روی زخم خشک پانسمان فوم نگذارید؛ خشکتر میشود.
✨ روی زخم بسیار خیس، هیدروکلوئید نگذارید؛ باعث ماکرریشن میشود.
✨ آلژینات بهترین انتخاب برای زخمهای عمیق و خیس است.
✨ نقره برای کنترل میکروبها عالی است اما نباید بیش از ۱۴ روز استفاده شود مگر با نظر متخصص.
✨ انتخاب پانسمان با «نوع زخم» و «میزان ترشح» تغییر میکند، نه با سلیقه.
زخم خشک → پانسمان مرطوبکننده
زخم خیس → پانسمان جاذب
زخم مشکوک به عفونت → پانسمان آنتیباکتریال
هدف:
✔️ رطوبت کنترلشده
✔️ جلوگیری از عفونت
✔️ کمک به ترمیم سریعتر
اگر قند بالا باشد، زخم «تقریباً هیچوقت» خوب نمیشود
یکی از مهمترین حقایق در درمان زخم دیابتی این است:
هیچ پانسمان، هیچ آنتیبیوتیک و هیچ روش درمانی، جای کنترل قند خون را نمیگیرد.
اگر قند خون بالا باشد، ترمیم زخم یا متوقف میشود، یا بسیار کند و پرخطر پیش میرود.
وقتی قند خون زیاد باشد:
گلبولهای سفید کند میشوند
قدرت کشتن باکتریها ↓
پاسخ ایمنی بدن کند و ناکارآمد میشود
نتیجه؟
عفونت سریعتر و شدیدتر میشود.
قند بالا باعث تنگ و سفت شدن رگها میشود.
در زخم دیابتی، این یعنی:
اکسیژن کمتر
مواد مغذی کمتر
جریان خون کند
ترمیم کند یا متوقف
باکتریها «قند» را دوست دارند.
در محیط پُرقند:
سریعتر تکثیر میشوند
عفونت گسترش مییابد
پانسمانها اثر کمتری دارند
کلاژن برای ترمیم پوست و بافت ضروری است.
قند بالا = کیفیت کلاژن ↓
زخم دیر بسته میشود یا باز میماند.
کنترل نکردن قند =
نوروپاتی شدیدتر → بیحسی بیشتر → آسیبهای پنهان → زخمهای جدید
(مقادیر دقیق باید با پزشک هماهنگ شود، اما اصول کلی این است👇)
۸۰ تا ۱۳۰ mg/dl
زیر ۱۸۰ mg/dl
کمتر از ۷٪
برای برخی افراد (بزرگسالان مسن یا بیماران قلبی):
۷.۵ تا ۸٪ هم قابل قبول است.
✔️ مصرف منظم داروها یا انسولین
✔️ چک روزانه قند خون
✔️ کاهش مصرف شیرینیها و نان سفید
✔️ وعدههای کوچکتر و بیشتر
✔️ نوشیدن آب کافی
✔️ پیادهروی ملایم روزانه (اگر زخم اجازه دهد)
✔️ مدیریت استرس (استرس قند را بالا میبرد)
✔️ خواب کافی
اگر قند خون بالای ۳۰۰ است یا نوسان شدید دارد:
زخم تقریباً هیچوقت بهطور طبیعی خوب نمیشود
و احتمال عفونت، بستری و جراحی بالا میرود.
در این شرایط تنظیم دارو و اصلاح رژیم غذایی باید سریع انجام شود.
کنترل قند خون یعنی:
✔️ جلوگیری از عفونت
✔️ بهتر شدن گردش خون
✔️ تقویت سیستم ایمنی
✔️ رشد بهتر سلولها
✔️ ترمیم سریعتر و ایمنتر زخم
درمان زخم دیابتی بدون کنترل قند خون = تقریباً بینتیجه.
پیادهروی منظم = اکسیژن بیشتر، ترمیم سریعتر، عفونت کمتر
خیلی از بیماران دیابتی فکر میکنند وقتی زخم پا دارند باید «کاملاً استراحت کنند».
اما حقیقت این است که ورزش درست و کنترلشده یکی از مؤثرترین راهها برای بهبود زخم دیابتی است—البته به شرطی که درست انجام شود.
پیادهروی منظم باعث میشود:
رگها بازتر شوند
خون بیشتری به پا برسد
اکسیژن و مواد مغذی بیشتری به زخم برسد
این یعنی:
ترمیم سریعتر + کاهش احتمال نکروز
ورزش، حساسیت سلولها به انسولین را افزایش میدهد و قند خون را پایینتر نگه میدارد.
قند خون بهتر = ترمیم بهتر.
ورزش سبک باعث کاهش التهاب عمومی بدن میشود، و التهاب کمتر یعنی:
درد کمتر
تورم کمتر
سرعت بالاتر ترمیم
عضلات قویتر = فشار کمتر روی نقاط حساس پا
این موضوع برای جلوگیری از زخمهای نوروپاتیک بسیار مهم است.
حرکت منظم پمپ عضلانی ساق پا را فعال میکند و ورم را کاهش میدهد.
ورم کمتر یعنی:
جریان خون بهتر
کاهش درد
کاهش خطر زخم جدید
ورزش باید «بدون فشار روی پای زخمدار» باشد**
این یعنی زخم نباید تحت وزن یا فشار مستقیم قرار بگیرد.
روی سطح صاف
با کفش دیابتی
با جوراب مناسب
با زمان کوتاه (۵–۱۰ دقیقه) و افزایش تدریجی
بالا بردن پاها
حرکت دادن مچ پا
چرخش ملایم پنجهها
تمرینات کششی ملایم
این حرکات جریان خون را فوقالعاده بالا میبرند بدون اینکه زخم آسیب ببیند.
حرکات کششی
تمرینات تنفسی
تمرینات سبک با دمبل سبک
اینها گردش خون کل بدن را افزایش میدهند.
فشار زیاد → افزایش زخم → خطر عفونت
اگر زخم در نواحی پرفشار باشد، پیادهروی حتی کوتاه ممنوع است.
رطوبت زیاد = ماکرریشن = بدتر شدن زخم
فشار بالا روی پا → آسیب بیشتر
خطر عفونت + آسیب گرمایی (بهخصوص با حس کم در پا)
✨ قبل از ورزش قند خون را چک کنید
✨ همیشه کفش و جوراب مناسب بپوشید
✨ هر ۱۰ دقیقه پا را بررسی کنید (اگر زخم کف پاست)
✨ بعد از ورزش پا را خشک کنید
✨ هرگونه درد، قرمزی یا تاول = توقف فوری
✨ برنامه ورزشی را با پزشک هماهنگ کنید
ورزش درست باعث:
✔️ بهبود گردش خون
✔️ کنترل بهتر قند
✔️ کاهش التهاب
✔️ تقویت عضلات
✔️ ترمیم سریعتر و بهتر زخم
اما:
❌ هر ورزشی که فشار روی زخم وارد کند، ممنوع است.
این علائم یعنی «خوددرمانی کافی نیست» و زخم نیاز به مراقبت حرفهای دارد
خیلی از بیماران دیابتی سعی میکنند زخم را در خانه مدیریت کنند،
اما برخی نشانهها نشان میدهند که زخم از کنترل خارج شده و باید «بدون تأخیر» توسط متخصص زخم، جراح یا متخصص عفونی بررسی شود.
اگر زخم:
بوی نامطبوع
بوی تعفن
یا بوی شیرین ـ زننده
داشته باشد، تقریباً همیشه نشانه وجود باکتریهای قوی یا بافت مرده است.
این بوی بد هیچوقت با شستوشوی خانگی از بین نمیرود و نیاز به:
✔️ دبریدمان
✔️ آنتیبیوتیک
✔️ پانسمان تخصصی
دارد.
ترشحات طبیعی معمولاً:
روشن
کم
و بو نداشته
هستند.
اما اگر ترشح:
زیاد شد
رنگش زرد، سبز یا قهوهای شد
یا غلیظ و چسبنده شد
این یعنی عفونت فعال و باید فوراً بررسی شود.
سیاهی روی زخم دیابتی به دو دلیل ایجاد میشود:
نکروز (بافت مرده) 🪵
ایسکمی (کاهش خونرسانی) ❄️
هر دو بسیار خطرناکاند و ممکن است زخم را به جراحی یا حتی قطع انگشت/پا نزدیک کنند.
این حالت فوریت پزشکی است.
اگر روی زخم:
لایه زرد، سفت، چسبنده
پوسته خشک و سیاه
یا لایههای ضخیم و بدبو
دیدید، یعنی زخم نمیتواند ترمیم شود و نیاز به دبریدمان حرفهای دارد.
این بخشها را هیچوقت در خانه نباید برداشت.
بیماران دیابتی معمولاً در پا حس کمی دارند؛
پس اگر:
زخم بیدرد ناگهان دردناک شد
سوزش یا تیر کشیدن اضافه شد
لمس ناحیه درد ایجاد کرد
این یک علامت مهم از عفونت یا التهاب شدید است.
اگر:
اندازه زخم
عمق زخم
یا میزان تخریب پوست
در طول چند روز افزایش پیدا کند، یعنی روند زخم به سمت بدتر شدن است و باید فوراً ارزیابی تخصصی انجام شود.
قرمزی در حال گسترش
گرمای بیش از حد اطراف زخم
تب، لرز یا احساس ناخوشی
ورم شدید پا
خطوط قرمز روی ساق (نشانه گسترش عفونت)
ناتوانی در تحمل کفش یا راه رفتن
اینها هشدارهای «جدی» هستند.
اگر بیمار دیابتی زخم دارد و هر یک از موارد زیر دیده شود:
✔️ بوی بد
✔️ ترشح زیاد یا بدبو
✔️ سیاهی
✔️ بافت مرده
✔️ درد جدید
✔️ بزرگ شدن زخم
این یعنی مراجعه سریع به متخصص زخم ضروری است.
در چنین شرایطی درمان خانگی نهتنها کافی نیست، بلکه ممکن است وضعیت را خطرناکتر کند.
زخم دیابتی همیشه با یک پانسمان ساده خوب نمیشود. بعضی زخمها به دلیل گردش خون ضعیف، عفونت، بافت مرده و قند کنترلنشده وارد مرحلهای میشوند که برای ترمیم، باید از درمانهای پیشرفته کمک گرفت.
در این بخش، جدیدترین و مؤثرترین درمانهایی را که امروز در تیمهای تخصصی زخم استفاده میشود، با زبانی روان اما دقیق بررسی میکنیم. 🦶✨
وکیومتراپی (Negative Pressure Wound Therapy) یکی از موفقترین درمانهای زخمهای مزمن است. در این روش، یک دستگاه کوچک با فشار منفی کنترلشده روی زخم قرار میگیرد.
ترشحات اضافی زخم را تخلیه میکند و محیط زخم را خشک و کنترلشده نگه میدارد.
ورم و التهاب را کاهش میدهد و فضای اطراف زخم را آمادهٔ ترمیم میکند.
خونرسانی را افزایش میدهد؛ درست همان چیزی که در دیابت کم شده است.
با نزدیک کردن لبههای زخم سرعت بسته شدن آن را بیشتر میکند.
خطر عفونت را کم میکند چون محیط بسته و استریل ایجاد میشود.
زخمهای عمیق
زخمهای پرترشح
زخمهای بعد از دبریدمان
زخمهایی که با درمان معمولی خوب نمیشوند
اجرای NPWT باید توسط پرستار یا درمانگر زخم آموزشدیده انجام شود تا فشار و دفعات تعویض پانسمان بهدرستی تنظیم شود.
«بافت مرده» دشمن ترمیم است. تا زمانیکه داخل زخم باقی بماند، بدن نمیتواند بافت جدید بسازد و عفونت هم بیشتر میشود.
پس اولین قدم واقعی درمان، دبریدمان یا برداشتن بافت غیرزنده است.
جراحی: دقیق، سریع و مناسب زخمهای بزرگ یا عمیق.
آنزیمی: استفاده از پمادهای آنزیمی که بهتدریج بافت مرده را تجزیه میکنند.
مکانیکی: مثل دبریدمان با گاز مرطوب–خشک.
زیستی: لارو درمانی 🐛 که بسیار علمی و مؤثر است؛ لاروها فقط بافت مرده را میخورند و محیط زخم را کاملاً تمیز میکنند.
باکتریها را کم میکند
بستر زخم را برای رشد سلولهای سالم آماده میکند
جریان خون را بهتر میکند
اثر پانسمانهای پیشرفته را چند برابر میکند
در زخم دیابتی قرار نیست هر زخمی آنتیبیوتیک بخواهد. درمان درست زمانی شروع میشود که نشانههای عفونت واقعی وجود داشته باشد و آنتیبیوتیک دقیقاً بر اساس کشت زخم انتخاب شود.
نوع میکروب مشخص میشود.
حساسیت میکروب به دارو آزمایش میشود.
آنتیبیوتیکی انتخاب میشود که دقیقاً همان میکروب را هدف قرار دهد.
درمان سریعتر
کاهش مقاومت میکروبی
جلوگیری از مصرف بیمورد دارو
ترشح چرکی
بوی بد زخم
قرمزی و گرمای واضح اطراف زخم
تب یا علائم سیستمیک
علم زخم در سالهای اخیر پیشرفت فوقالعادهای داشته است. درمانهای بیولوژیک به بدن کمک میکنند بافت جدید را سریعتر و بهتر بسازد. برخی از مهمترین آنها:
این پانسمانها از سلولها یا پروتئینهای مشابه پوست انسان ساخته میشوند و به زخم کمک میکنند وارد فاز ترمیم شود.
مولکولهایی که روند ساخت بافت جدید را تقویت میکنند.
پلاکتهای خود بیمار از خون جدا شده و روی زخم تزریق یا اعمال میشود.
این پلاکتها مثل یک «کارخانه ترمیمکننده» عمل میکنند.
یکی از پیشرفتهترین و آیندهدارترین روشها؛
سلولهای بنیادی به بازسازی بافت آسیبدیده کمک میکنند و مخصوصاً برای زخمهای قهوهای–سیاه، گسترده یا مزمن مفیدند.
درمان زخم دیابتی فقط پانسمان نیست.
وقتی زخم عمیق، مزمن، یا عفونی باشد، لازم است از روشهای پیشرفته مثل وکیومتراپی، دبریدمان تخصصی، آنتیبیوتیک هدفمند و روشهای بیولوژیک استفاده شود.
این درمانها اگر بهموقع و درست انجام شوند، میتوانند جلوی عوارض جدی مثل عفونت گسترده یا قطع عضو را بگیرند. 🦶💛
مراقبت از ناخنها شاید ساده بهنظر برسد، اما برای فرد مبتلا به دیابت موضوعی کاملاً جدی است. کاهش حس در پا، ضعیف شدن خونرسانی و خطر بالای عفونت باعث میشود کوچکترین مشکل ناخن بتواند به زخمهای عمیق و مزمن تبدیل شود.
در این بخش، نکات علمی و عملی مراقبت از ناخنها را بررسی میکنیم. 🦶💛
پدیکور معمولی که در آرایشگاهها انجام میشود، شامل سوهانزدن، کوتاه کردن، کندن پوست اطراف ناخن و استفاده از ابزارهای مشترک است. این کار برای یک فرد دیابتی میتواند به شدت خطرناک باشد.
دیابتیها معمولاً نوروپاتی دارند. یعنی:
اگر ناخن اشتباه بریده شود
اگر پوست اطراف ناخن زخم شود
اگر وسیله باعث بریدگی شود
فرد ممکن است اصلاً متوجه درد نشود.
اما زخم ایجاد میشود و بیصدا پیشرفت میکند.
گردش خون ضعیف = ترمیم کند.
یعنی یک خراش کوچک داخل سالن زیبایی میتواند هفتهها طول بکشد.
ابزار مشترک، لگن شستوشوی پا، تیغ و سوهان:
همه میتوانند منبع قارچ، باکتری و عفونت باشند.
بریدگی کوچک میتواند:
عفونت کند
به بافت نرم برسد
و حتی به استخوان (استئومیلیت) گسترش یابد
❗ نتیجه:
پدیکور برای فرد دیابتی توصیه نمیشود مگر توسط تیم آموزشدیده در مراکز درمانی یا کلینیک زخم.
اگر کوتاه کردن ناخن توسط خود فرد یا خانواده انجام میشود، باید دقیق و با اصول علمی باشد:
کوتاه کردن از گوشهها باعث ایجاد ناخن فرورونده میشود.
لبهها باید صاف و مستقیم باشند.
کوتاه کردن بیش از حد شایعترین علت زخم دیابتی اطراف ناخن است.
قیچیهای تیز بیشترین بریدگیها را ایجاد میکنند.
بریدن پوست اطراف ناخن = دروازه ورود میکروبها.
ابزار شخصی، تمیز و ضدعفونیشده ضروری است.
ناخن فرورفته یکی از اصلیترین علتهای زخم در بیماران دیابتی است.
گاهی یک ناخن ساده از گوشه وارد پوست میشود و اگر درمان نشود، عفونت، ترشح و حتی سلولیت ایجاد میکند.
درد و حساسیت اطراف ناخن
قرمزی و ورم
خروج ترشح
بوی نامطبوع
زخم کنار ناخن
روزانه ۱۰–۱۵ دقیقه پا را در آب ولرم نگه دارید.
این کار بافت را نرم میکند و التهاب را کم میکند.
این اشتباه باعث میشود ناخن بیشتر داخل پوست فرو برود.
در روشهای خانگی، گاهی یک تکه گاز تمیز زیر ناخن گذاشته میشود تا از پوست فاصله بگیرد.
اما در بیمار دیابتی این کار باید فقط توسط متخصص انجام شود.
کفش تنگ، نوک باریک یا پاشنه بلند باعث فشار و فرو رفتن ناخن میشود.
کفش باید:
نوک پهن
نرم
مناسب سایز پا
باشد.
اگر:
ترشح وجود داشته باشد
درد شدید باشد
پوست زخم شده باشد
بیمار نوروپاتی شدید داشته باشد
باید حتماً معاینه تخصصی انجام شود.
اگر هر یک از علائم زیر دیده شود، درمان خانگی ممنوع است:
ترشح چرکی
بوی بد
قرمزی رو به گسترش
درد شدید
تب یا لرز
تغییر رنگ انگشت
این موارد نشانهٔ عفونت فعال هستند و باید سریع درمان شوند.
مراقبت از ناخن در افراد دیابتی موضوعی ساده اما بسیار حیاتی است.
پدیکور غیرتخصصی، کوتاه کردن اشتباه ناخن یا بیتوجهی به ناخن فرورفته میتواند باعث زخمهای عمیق و مزمن شود.
با رعایت چند اصل ساده، استفاده از ابزار تمیز و پیگیری مشکلات کوچک قبل از اینکه بزرگ شوند، میتوان از بسیاری از زخمهای دردسرساز پا جلوگیری کرد. 💅🦶💛
مراقبت از پای دیابتی فقط وظیفهی بیمار نیست. خانواده نقش بسیار مهمی در پیشگیری از زخم، تشخیص زودهنگام علائم خطر، و حمایت روزمره دارند. بسیاری از زخمهای جدی زمانی اتفاق میافتند که بیمار به دلیل کاهش حس پا، مشکلات بینایی یا مشغلههای زیاد، به تغییرات کوچک توجه نمیکند—اما یک عضو خانواده میتواند همان نشانه را بهموقع ببیند.
در ادامه، مهمترین وظایف خانواده را بررسی میکنیم. 🦶❤️
خانواده باید آگاهی کاملی از خطرات پای دیابتی داشته باشد. دانستن چند اصل ساده میتواند جلوی بسیاری از زخمها را بگیرد.
اهمیت بررسی روزانهی پا و ناخنها
شناخت علائم هشدار مثل قرمزی، تاول، ترک، زخم یا تغییر رنگ
اهمیت کنترل قند خون در بهبود پای دیابتی
پرهیز از راه رفتن پابرهنه در خانه
اهمیت خشککردن دقیق بین انگشتان
خانواده میتوانند نقش «یادآور» و «حامی» داشته باشند تا بیمار این مراقبتها را فراموش نکند.
بسیاری از بیماران دیابتی بهدلیل کاهش حس پا یا مشکلات بینایی علائم اولیه را نمیبینند. اینجاست که خانواده باید کمک کند.
وجود قرمزی، ورم، تاول، ترک یا خشکی شدید
وجود خراش یا بریدگیهای کوچک
تغییر رنگ پوست
ناخن فرورفته یا عفونت اطراف ناخن
بوی غیرعادی یا ترشح
وجود پینه یا areas of pressure
این بررسی باید روزانه انجام شود، حتی اگر بیمار هیچ دردی نداشته باشد—خیلی از زخمهای خطرناک در بیماران بدون درد ایجاد میشود.
کفش مناسب برای بیمار دیابتی فقط یک «انتخاب شخصی» نیست؛ یک اقدام درمانی است.
نوک پهن داشته باشد
فشار روی انگشتان وارد نکند
لبههای داخلی آن سخت و تیز نباشد
کفی نرم و بالشتکی داشته باشد
کاملاً اندازهی پا باشد (نه کوچک، نه بزرگ)
زیرا:
بیمار ممکن است فشار یا تنگی کفش را احساس نکند
خانواده بهتر میتوانند به ظاهر پا نگاه کنند
انتخاب عجولانه ممکن است باعث زخم شود
گاهی یک کفش نامناسب باعث زخمهایی میشود که ماهها طول میکشد تا خوب شوند.
پوست پای دیابتی باید همیشه نرم، تمیز و سالم باشد تا ترک، خشکی و شکاف ایجاد نشود—چون این ترکهای کوچک محل ورود میکروبها هستند.
کمک به چرب کردن پا با کرم مناسب (نه بین انگشتان)
یادآوری خشککردن کامل بین انگشتان
جلوگیری از ترکخوردگی پاشنه با استفاده منظم از مرطوبکننده
تشویق به استفاده از جوراب نرم و بدون کش
اگر پاشنه ترکخورده، پوستهپوسته یا دردناک باشد، خانواده باید سریع اقدام کنند تا زخم تشکیل نشود.
مراقبت از پای دیابتی گاهی برای بیمار خستهکننده یا استرسزا است.
خانواده با حمایت احساسی میتواند روند پیگیری را سادهتر کند.
یادآوری آرام و محترمانهی مراقبتها
کمک به نظافت پا برای بیمارانی که محدودیت حرکت دارند
تشویق بیمار به کنترل قند خون
همراهی در ویزیتهای دورهای
جلوگیری از استفاده از روشهای خطرناک مثل پدیکور غیرتخصصی
گاهی همین همراهی ساده باعث پیشگیری از زخمهای عمیق و پرهزینه میشود.
خانواده، ستون اصلی مراقبت از پای دیابتی است.
آموزش درست، بررسی روزانه، کمک در انتخاب کفش مناسب، مراقبت از پوست و همراهی احساسی—همه با هم—میتوانند موثرترین سد دفاعی در برابر زخمهای دیابتی باشند.
پای دیابتی اگر بهموقع و درست مراقبت شود، میتواند سالم و بدون زخم باقی بماند. 👣💛
درمان زخم دیابتی فقط به پانسمان و دارو نیست؛ رفتارهای غلط روزمره بیشترین نقش را در تشدید زخمها دارند. بسیاری از بیماران یا خانوادهها نمیدانند بعضی کارهای ظاهراً ساده، میتواند باعث عفونت شدید، گسترش زخم و حتی تهدید جدی برای پا شود.
در این بخش، خطرناکترین اشتباهاتی که باید کاملاً از آنها دوری کرد را توضیح میدهیم. 🦶⚠️
بسیاری از بیماران برای خشککردن زخم از الکل، بتادین، ید، یا محلولهای قوی ضدعفونیکننده استفاده میکنند.
این کار شاید «حس تمیزی» بدهد، اما علمی نیست و بسیار خطرناک است.
به بافت سالم آسیب میزنند
روند ترمیم را کند میکنند
پوست را خشک و ترکخورده میکنند
امکان ایجاد سوختگی شیمیایی وجود دارد
محیط زخم را بههم میریزند و زخم مزمن میشود
فقط از محلولهای شستوشوی ملایم و استاندارد مثل سرم نرمالسالین استفاده کنید.
هیچ محصول قوی نباید روی زخم باز استفاده شود.
ترک پاشنه در بیمار دیابتی «مشکل پوستی ساده» نیست؛
یک زخم بالقوه است.
ترکهای عمیق بهترین محل برای ورود باکتریها هستند
اگر بیمار حس کمی داشته باشد، ترکها را دیر تشخیص میدهد
خشکی پوست در دیابت شدیدتر است و ترکها سریع عمیق میشوند
میتوانند به عفونت، سلولیت و حتی گانگرن منجر شوند
مرطوبکردن روزانه (نه بین انگشتان)
استفاده از کرمهایی که مخصوص پاشنه و خشکی هستند
پوشیدن جوراب نرم
پرهیز از کفشهای خشک و سفت
مراجعه به کلینیک زخم اگر ترکها عمیق یا دردناک شدند
فشار مداوم کفش تنگ، حتی بدون درد، میتواند زخمهای خطرناک ایجاد کند.
ایجاد تاول و ساییدگی
پینه و آسیبهای فشاری
ناخن فرورفته
کاهش خونرسانی به انگشتان
شروع زخمهای عمقی بدون درد
نوک پهن
نرم و انعطافپذیر
سایز درست
بدون دوختهای داخلی زبر
راه رفتن بدون جوراب روی فرش، سرامیک، چمن یا حتی در خانه، یکی از بزرگترین عوامل زخمهای کوچکِ تشخیصنداده در بیماران دیابتی است.
پای دیابتی حس درد ندارد؛ بیمار متوجه خراش یا تاول نمیشود
جوراب از پوست در برابر سایش، فشار و دمای زمین محافظت میکند
جوراب مناسب رطوبت را جذب میکند و جلوی ترک و خشکی را میگیرد
نرم
بدون کش
بدون درز
مناسب فصل (نه خیلی گرم، نه خیلی نازک)
برداشتن پانسمان توسط بیمار یا خانواده بدون مهارت میتواند آسیب جدی ایجاد کند.
کنده شدن بافت تازهی تشکیلشده
ورود میکروب با دست یا ابزار آلوده
زخم دوباره خونریزی میکند
محیط استریل زخم از بین میرود
خطر عفونت چند برابر میشود
تعویض پانسمان باید تحت آموزش دقیق انجام شود
نوع پانسمان باید توسط متخصص تعیین شود
زمان تعویض، روش شستوشو و نوع پوشش باید دقیق رعایت شود
در زخم دیابتی، کوچکترین اشتباه میتواند پیامدهای بزرگ داشته باشد.
استفاده از الکل، ترک پاشنه درماننشده، کفش تنگ، راه رفتن بدون جوراب یا تعویض اشتباه پانسمان—همهی اینها میتوانند زخم ساده را به یک مشکل خطرناک و طولانی تبدیل کنند.
با رعایت اصول علمی و پرهیز از این خطاهای رایج، میتوان از بسیاری از زخمها پیشگیری کرد و پای بیمار را با امنیت بیشتری حفظ کرد. 🦶💛