🚫🩹 پیشگیری از زخم — بهترین درمان، «جلوگیری» است
اگر یک نکته طلایی در دنیای مراقبت از زخم وجود داشته باشد، این است:
«زخمِ ایجادنشده، بهترین زخم است.»
پیشگیری از زخم نهتنها از درد و هزینه و عفونت جلوگیری میکند، بلکه کیفیت زندگی بیمار را بالا میبرد و خانواده را از استرس و نگرانی نجات میدهد.
در این صفحه، تمام راهکارهای مؤثر و عملی را ارائه میکنیم تا قبل از اینکه زخم ایجاد شود، جلوی آن را بگیریم.
چطور با چند کار ساده جلوی زخم بستر را «کامل» بگیریم؟ ❤️🩹
زخم بستر یکی از دردناکترین و در عین حال قابلپیشگیریترین انواع زخمهاست.
با چند کار ساده اما منظم میتوانیم کاری کنیم که حتی بیمارانی که کاملاً بیحرکت هستند هم هیچوقت دچار زخم بستر نشوند.
وقتی یک نقطه از بدن (مثل پاشنه، باسن، کتف، پشت سر) مدت طولانی زیر فشار ثابت بماند:
خونرسانی قطع میشود
پوست اکسیژن دریافت نمیکند
بافت کمکم میمیرد
و زخم بستر شکل میگیرد
اما خبر خوب؟
اگر فشار را بهموقع برداریم، زخم بستر هرگز ایجاد نمیشود.
✔️ هر ۲ ساعت یکبار تغییر وضعیت
✔️ وضعیتهای پیشنهادی:
پهلوی چپ
به پشت
پهلوی راست
✔️ از خوابیدن طولانی فقط روی پشت یا فقط روی یک پهلو جلوگیری شود
✔️ هر ۱۵–۳۰ دقیقه وزنبرداری
✔️ بیمار باید کمی از صندلی بلند شود یا تنه را به طرفین خم کند
🔸 توجه: همین یک کار بهتنهایی میتواند ۸۰٪ از زخمهای بستر را پیشگیری کند.
تشک مواج (Air Mattress)
تشک فومی ضخیم
زیرپاییها و کوسنهای ضدفشار
✔️ کاهش فشار روی نقاط حساس
✔️ پخش یکنواخت وزن
✔️ کاهش گرما و عرقکردن زیر بدن
تمیز باشد
خشک باشد (ولی نه خشکِ خشک)
مرطوبکنندهٔ مناسب دریافت کند
✔️ شستوشو با آب ولرم و شویندهٔ ملایم
✔️ خشککردن آرام با حولهٔ نرم
✔️ استفاده از کرمهای barrier برای جلوگیری از سوختگی ادرار/مدفوع
✔️ جلوگیری از کشیده شدن پوست روی تخت (اصطکاک)
رطوبت زیاد یکی از عوامل اصلی زخم بستر است.
تعریق
بیاختیاری ادرار
ترشحات پوستی
✔️ پوشک مناسب
✔️ تعویض بهموقع
✔️ شستوشوی سریع و ملایم
✔️ خشککردن کامل قبل از پوشاندن لباس
✔️ پروتئین کافی
✔️ ویتامین C
✔️ ویتامین A
✔️ زینک
✔️ آب کافی
بدن ضعیف و کمانرژی خیلی سریعتر دچار زخم میشود.
هر روز نقاط حساس را نگاه کنید:
پاشنه
باسن
آرنج
پشت سر
کتف
زانو
پشت گوش
اگر دیدید:
قرمزی
گرمی
تغییر رنگ
برجستگی
درد یا سوزش
فوراً وضعیت را تغییر دهید.
این علائم نقطهٔ شروع زخم بستر هستند و اگر همان لحظه مداخله کنید، زخم هرگز تشکیل نمیشود.
کشیده شدن بدن روی تخت، بدترین ضربه برای پوست است.
❌ کشیدن بیمار بدون استفاده از ملحفه مخصوص
❌ بلند کردن با یک دست و یک نقطه
❌ نشستن طولانی با شیب زیاد تخت
✔️ بلند کردن با دو نفر
✔️ استفاده از ملحفهٔ کششی
✔️ بالا آوردن پاها برای کاهش لغزش
برای جلوگیری ۱۰۰٪ از زخم بستر، کافی است:
✔️ هر ۲ ساعت تغییر وضعیت
✔️ استفاده از تشک مناسب
✔️ مراقبت از پوست
✔️ جلوگیری از رطوبت
✔️ تغذیهٔ تقویتی
✔️ بررسی روزانهٔ پوست
به زبان ساده:
زخم بستر، یک زخم قابلپیشگیری است—اگر قبل از ایجادش فکر کنیم، هرگز اتفاق نمیافتد.
چطور هر روز از پوستشان محافظت کنیم تا هیچ زخمی ایجاد نشود؟
افرادی که روی تخت یا ویلچر هستند، پوستشان ضعیفتر، حساستر و آسیبپذیرتر میشود.
اما با چند کار ساده و روزانه میتوانیم کاری کنیم که هیچ زخم بستر، زخم فشاری یا خراش پوستی ایجاد نشود.
پوست وقتی طولانی زیر فشار بماند، کمکم آسیب میبیند.
به همین دلیل:
✔️ هر ۲ ساعت یکبار تغییر وضعیت (پهلوی چپ → پشت → پهلوی راست)
✔️ زیر پاشنهها بالشت نرم بگذارید تا از تخت جدا شوند
✔️ از دراز کشیدن طولانی روی یک نقطه جلوگیری کنید
✔️ هر ۱۵–۳۰ دقیقه یکبار وزنبرداری
✔️ یکطرف بدن را کمی بالا ببرید یا تنه را به چپ/راست خم کنید
🟢 همین کار ساده از ۸۰٪ زخمها جلوگیری میکند.
هر روز، یکبار تمام نقاط حساس را چک کنید:
پاشنهها 👣
باسن و دنبالچه 🍑
آرنجها
پشت سر
کتفها
زانوها
پشت گوش
🔴 قرمزی
🔴 گرمی
🔴 سفتی یا نرمی غیرعادی
🔴 درد یا سوزش
🔴 تغییر رنگ
اینها اولین نشانههای خطر هستند.
اگر همان موقع فشار را بردارید، زخم اصلاً تشکیل نمیشود.
پوست سالم، مانند یک سپر قوی عمل میکند و از ایجاد زخم جلوگیری میکند.
✔️ شستوشوی ملایم با آب ولرم
✔️ خشک کردن آرام (بدون سایش)
✔️ استفاده از مرطوبکننده روی پوست خشک
✔️ استفاده از کرمهای محافظ (barrier) در بیماران با بیاختیاری
✔️ کوتاه نگه داشتن ناخن بیمار برای جلوگیری از خراش
❌ استفاده از صابونهای قوی
❌ ماساژ دادن روی نقاط قرمز
❌ کشیدن پوست روی ملافه
بیاختیاری ادرار و مدفوع، تعریق، و پانسمانهای نمدار
همه باعث تحریک و ضعف پوست میشوند.
✔️ تعویض بهموقع پوشک
✔️ استفاده از کرم ضدسوختگی
✔️ تعویض لباسهای خیس
✔️ خشککردن کامل پوست قبل از پوشاندن
بدن بیمار کمتحرک معمولاً دچار ضعف تغذیهای میشود.
✔️ پروتئین کافی (مرغ، تخممرغ، ماست، حبوبات)
✔️ میوههای سرشار از ویتامین C 🍊
✔️ آب کافی 💧
✔️ مکملها در صورت نیاز با نظر پزشک
بدن ضعیف = پوست آسیبپذیر = زخم سریعتر.
وسایلی که فشار را پخش میکنند، پوست را نجات میدهند:
تشک مواج
کوسنهای ضد فشار
محافظهای پاشنه
بالشتک بین زانوها
✔️ همیشه «استخوانهای برجسته» را از تماس مستقیم با تخت دور کنید.
یکی از مهمترین دلایل زخم در بیماران کمتحرک:
کشیده شدن بدن روی تخت یا ویلچر است.
✔️ استفاده از ملافهٔ کششی
✔️ جابجایی توسط دو نفر
✔️ پایین آوردن شیب تخت برای جلوگیری از سر خوردن بیمار
✔️ بلندکردن صحیح بدون کشیدن پوست
حرکت باعث:
بهتر شدن خونرسانی
قوی نگه داشتن عضلات
کاهش خطر زخم بستر
✔️ چند حرکت ساده پا و دست
✔️ نشستن کوتاه در تخت
✔️ تمرینهای ایزومتریک (سفتکردن عضلات بدون حرکت)
مراقبت از بیمار کمتحرک یک کار تیمی است.
✔️ به خانواده بگویید نقاط خطر کجاست
✔️ عکاسی از پوست برای پیگیری کمککننده است
✔️ همه باید تغییر وضعیت را بلد باشند
برای محافظت کامل از پوست بیمار کمتحرک، هر روز باید:
✔️ تغییر وضعیت
✔️ چک کردن پوست
✔️ حفظ رطوبت مناسب
✔️ جلوگیری از رطوبت زیاد
✔️ تغذیه تقویتی
✔️ استفاده از تشک و کوسن مناسب
✔️ پرهیز از کشیدن پوست
✔️ تحرک ملایم
پوست بیمار، خط اول دفاع است—با مراقبت روزانه، هیچ زخمی ایجاد نمیشود.
چطور از پاهایتان مراقبت کنید تا هیچ زخم خطرناکی ایجاد نشود؟
زخم دیابتی یکی از جدیترین مشکلات بیماران دیابتی است، اما خبر خوب این است که ۹۰٪ آن قابل پیشگیری است—اگر هر روز چند کار ساده انجام شود.
پاهای دیابتی معمولاً حس کمتری دارند، یعنی ممکن است بریدگی، تاول، سوختگی یا فشار کفش را متوجه نشوید.
به همین دلیل باید هر روز پاهایتان را بررسی کنید:
✔️ لابهلای انگشتها
✔️ کف پا
✔️ پاشنه
✔️ کنارههای پا
✔️ زیر ناخنها
✔️ نواحی سفت یا پینهدار
🔴 قرمزی
🔴 ترک عمیق
🔴 تاول
🔴 هر زخم کوچک
🔴 تغییر رنگ
🔴 گرمی یا تورم
اینها هشدار هستند و باید زود بررسی شوند.
💡 قانون طلایی: زخم دیابتی از یک نقطهٔ خیلی کوچک شروع میشود.
پس معاینهٔ روزانه یعنی نجات پا.
کفش نامناسب = شایعترین علت زخم دیابتی.
✔️ اندازه دقیق پا باشد (نه بزرگ، نه کوچک)
✔️ جلو بسته و محافظ داشته باشد
✔️ داخلش درز برجسته یا لبه تیز نداشته باشد
✔️ پاشنه خشک و سخت ایجاد نکند
✔️ کفی نرم و ضربهگیر داشته باشد
❌ دمپایی لاانگشتی
❌ کفش تنگ یا نوک باریک
❌ راه رفتن با پای برهنه—حتی در خانه
❌ استفاده از جورابهای ضخیم که پا را میفشارند
💡 بیماران دیابتی بهتر است همیشه جوراب نخی، بدون کش تنگ استفاده کنند.
اگر قند خون بالا باشد:
حس پا کم میشود
خونرسانی کاهش مییابد
ترمیم زخم کند میشود
احتمال عفونت چند برابر میشود
بنابراین کنترل قند خون، مهمترین بخش پیشگیری است.
✔️ دارو یا انسولین منظم
✔️ تغذیه مناسب و کمقند
✔️ ورزش روزانه
✔️ مدیریت استرس
✔️ خواب کافی
💡 کنترل قند = کنترل آیندهٔ پا.
پوست خشک، ترکخورده یا سفتشده
میتواند محل ورود باکتری و شروع زخم شود.
✔️ هر روز پا را با آب ولرم بشویید
✔️ کاملاً خشک کنید، مخصوصاً بین انگشتها
✔️ از کرم مرطوبکننده استفاده کنید (اما نه بین انگشتها)
✔️ ناخنها را صاف و کوتاه نگه دارید—نه بیش از حد
✔️ اگر پوست سفت یا پینه دارید، خودتان آن را نکنید
✔️ از سنگ پا یا تیغ استفاده نکنید
❌ کرم لابهلای انگشتها میتواند باعث رطوبت زیاد و قارچ شود.
بیماران دیابتی ممکن است گرما یا سرما را خوب حس نکنند؛ این یعنی:
❌ قرار دادن پا کنار بخاری
❌ گذاشتن پا در آب داغ
❌ استفاده از کیسهٔ آبجوش
❌ راه رفتن روی زمین داغ یا سرد
همهٔ اینها میتواند سوختگی ایجاد کند بدون اینکه متوجه شوید.
🌡️ آب مناسب شستوشو باید ولرم باشد—نه داغ.
فشارهای طولانی روی یک نقطه (پاشنه، زیر شست، کنار انگشتها)
یکی از دلایل اصلی شروع زخم است.
✔️ استفاده از کفی مناسب
✔️ استراحت دادن به پا هنگام پیادهروی طولانی
✔️ چک کردن نقاطی که کفش فشار میآورد
✔️ اجتناب از ایستادن طولانی
محاسبه ریسک زخم دیابتی یک کار تخصصی است.
در این ویزیتها:
حس پا چک میشود
نبض و گردش خون بررسی میشود
پینه یا نقاط پرخطر مشخص میشوند
توصیههای اختصاصی داده میشود
حداقل سالانه یک بار معاینه پا لازم است.
برای افراد پرخطر، هر ۳–۶ ماه.
اگر این موارد را دیدید، در همان روز باید به پزشک یا پرستار متخصص زخم مراجعه کنید:
🔴 زخم تازه—even اگر کوچک باشد
🔴 تاول، قرمزی شدید یا درد زیاد
🔴 ترشحات زرد یا بدبو
🔴 خطوط قرمز روی پوست
🔴 سردی یا کبودی انگشتها
🔴 هر تغییری که جدید و غیرمنتظره باشد
در زخم دیابتی، هر ساعت ارزش دارد.
✔️ معاینه روزانه پا
✔️ کفش مناسب و جوراب نخی
✔️ کنترل ثابت قند خون
✔️ شستوشو و مراقبت از پوست
✔️ جلوگیری از گرمای شدید
✔️ جلوگیری از فشار زیاد
✔️ معاینههای منظم
✔️ مراجعه فوری در صورت تغییرات
پاهای شما ستون سلامتیتان هستند—با چند دقیقه مراقبت روزانه، میتوانید از زخمهای خطرناک و هزینههای سنگین جلوگیری کنید.
چطور از پاها و رگها محافظت کنیم تا زخمهای خطرناک ایجاد نشود؟
زخمهای وریدی و شریانی دو نوع کاملاً متفاوت از زخمهای پا هستند، اما یک چیز مشترک دارند:
اگر زود پیشگیری کنیم، اصلاً ایجاد نمیشوند.
این زخمها بهدلیل جمع شدن خون در پاها ایجاد میشوند.
حرکت دادن پاها باعث پمپ شدن خون به سمت بالا میشود.
تمرینهای ضروری:
خم و راست کردن مچ پا ↕️
چرخاندن مچ پا به چپ و راست 🔄
دوچرخهزدن درجا 🚴♂️
انقباض و شلکردن عضلات ساق پا 💪
💡 این تمرینها از زخمهای وریدی پیشگیری میکنند—even اگر بیمار کمتحرک باشد.
هنگامی که پاها پایین هستند، خون جمع میشود و پوست ضعیف میشود.
راهکارها:
✔️ روزی ۲–۳ بار، ۲۰–۳۰ دقیقه پاها را بالاتر از سطح قلب بگذارید
✔️ هنگام خواب، یک بالش زیر ساق یا پاشنه بگذارید
✔️ هنگام نشستن طولانی، هر ۳۰ دقیقه پا را حرکت دهید
❌ آویزان نگهداشتن پاها از لبهٔ تخت یا صندلی = بدترین حالت.
جوراب واریس باعث میشود:
خون بهتر به سمت بالا برگردد
ورم کاهش یابد
فشار روی پوست کم شود
نکات مهم:
✔️ جوراب باید سایز دقیق داشته باشد
✔️ صبحها قبل از ورم پا پوشیده شود
✔️ هر روز استفاده شود
❌ اگر درد شدید یا سردی پا ایجاد کرد، حتماً ارزیابی جریان خون لازم است.
✔️ پوست خشک را با مرطوبکننده نرم کنید
✔️ از ضربه یا خراش جلوگیری کنید
✔️ خراش کوچک را جدی بگیرید
❌ بخار دادن یا گذاشتن پا نزدیک بخاری باعث آسیب پوست میشود.
درمان واریس
اصلاح کمبود پروتئین
کنترل وزن
ترک سیگار
همه اینها به سلامت رگها کمک میکنند.
این زخمها بهدلیل کاهش خونرسانی در پا ایجاد میشوند.
بسیار دردناک و خطرناکاند.
برخلاف زخم وریدی که نیاز به بالا نگهداشتن پا دارد،
در زخمهای شریانی حرکت و راهرفتن آرام کمک میکند.
✔️ پیادهروی آرام روزانه
✔️ بالا بردن پاشنه و نوک پا در حالت ایستاده
✔️ حرکات تقویتی ساق
❌ ورزش شدید یا بیهوازی میتواند درد را بیشتر کند.
✔️ جوراب گرم
✔️ اجتناب از راهرفتن روی زمین سرد
✔️ پوشاندن پا در هوای سرد
❌ تماس مستقیم پا با یخ یا کیسهٔ آبسرد خطرناک است.
برخلاف زخم وریدی که باید پا بالا باشد،
در بیماران شریانی بالا گرفتن پا میتواند خونرسانی را بدتر کند.
🌟 اگر پا سرد، رنگپریده یا دردناک است، پا پایینتر از قلب بهتر است.
زخم شریانی بدون کنترل اینها بهتر نمیشود:
فشار خون
چربی خون
دیابت
سیگار
اختلالات قلبی
بیماری عروق محیطی (PAD)
✔️ مصرف منظم داروها
✔️ پیگیری با پزشک قلب و عروق
✔️ ترک سیگار—حتماً، بدون استثنا 🚭
پاهای شریانی معمولاً حساس و دردناک هستند.
✔️ کفش نرم، پهن و بدون فشار
✔️ جلوگیری از تاول یا ضربه
✔️ جوراب نخی و بدون کش سفت
❌ کفش سفت یا نوک باریک = افزایش درد و خطر زخم.
پا را بالا ببرید
از جوراب واریس استفاده کنید
ورزش مچ پا
کاهش ورم
مراقبت از پوست
پا را بالا نبرید
از سرما دوری کنید
پیادهروی آرام
کنترل دیابت، چربی و فشار
کفش نرم
هر تغییری در رنگ، درد، سردی، گرمی، تورم یا زخم را فوراً جدی بگیرید.
چطور خشکی، تعریق و رطوبت زیاد باعث زخم میشود و چگونه از آنها جلوگیری کنیم؟
پوست، اولین سپر دفاعی بدن است. امّا همین سپر قوی وقتی خشک، مرطوب یا عرقکرده باشد، خیلی سریع آسیب میبیند و تبدیل به زخم بستر، زخم دیابتی یا زخم اصطکاکی میشود.
پوست خشک مثل زمین ترکخورده است؛
بهراحتی میشکند، زخم میشود و راه ورود عفونت را باز میکند.
ترکها مسیر ورود باکتریها هستند
پوست خشک نرمش ندارد و سریع پاره میشود
روی پاشنه و آرنج، خشکی باعث پوستریزی و زخم میشود
✔️ استفاده روزانه از مرطوبکننده
✔️ انتخاب لوسیون بدون الکل
✔️ مصرف آب کافی
✔️ پرهیز از حمام طولانی با آب داغ
✔️ زدن کرم مخصوص پاشنه و آرنج
❌ استفاده از الکل یا صابون قوی = خشکتر شدن پوست.
تعریق زیاد باعث نرمی بیش از حد پوست (ماکرریشن) میشود.
پوست خیس، شبیه پوست بعد از حمام طولانی، خیلی راحت پاره میشود.
پوست خیس، مقاومتش کم میشود
اصطکاک روی پوست خیس چند برابر میشود
زیر سینه، کشاله ران و زیر شکم سریع زخم میشوند
✔️ لباس نخی و گشاد
✔️ شستوشوی ملایم و خشککردن کامل
✔️ عوض کردن روزانه لباسها
✔️ استفاده از پودر جاذب رطوبت یا کرم محافظ
❌ پوشیدن لباس پلاستیکی یا تنگ = تعریق شدید.
وقتی پوست برای مدت طولانی مرطوب بماند (مثل بیاختیاری، عرق، ترشحات زخم، پانسمان خیس)،
به سرعت نرم و آسیبپذیر میشود.
سوختگی پوستی
سوزش و بوی بد
زخم بستر بهویژه در ناحیه باسن و کشاله ران
عفونت قارچی
✔️ تعویض بهموقع پوشک
✔️ استفاده از کرمهای محافظ (barrier cream)
✔️ خشککردن کامل بین انگشتها و زیر چینهای پوستی
✔️ تعویض پانسمان خیس
❌ گذاشتن پوشک یا پانسمان خیس برای مدت طولانی = زخم حتمی.
پوست خشک یا مرطوب هر دو در برابر اصطکاک حساساند.
اصطکاک یعنی:
کشیده شدن پوست روی تخت
جابجایی غلط بیمار
تماس پوست با لباس تنگ
نتیجه؟
🔴 خراش
🔴 زخم
🔴 تاول
🔴 زخم بستر مرحله ۱
✔️ استفاده از ملافه صاف
✔️ جابجایی با کمک دو نفر
✔️ جلوگیری از کشیدن بدن روی تخت
✔️ استفاده از کرم محافظ
برای اینکه پوست حتی در بیماران کمتحرک کاملاً سالم بماند:
✔️ شستوشوی روزانه با آب ولرم
✔️ خشککردن کامل بدون مالش
✔️ استفاده از مرطوبکننده روی نقاط خشک
✔️ محافظت با کرمهای barrier روی نقاط خیس
✔️ بررسی روزانهٔ پوست برای دیدن قرمزی یا ترک
✔️ نوشیدن آب کافی
✔️ استفاده از لباس نخی
💡 پوست سالم = صفر زخم.
خشکی، تعریق و رطوبت طولانی
سه دشمن اصلی پوست هستند.
اگر آنها را کنترل کنیم:
زخم بستر
زخم دیابتی
زخم وریدی
زخم اصطکاکی
زخم عفونی
اصلاً ایجاد نمیشوند.
چطور غذا، ویتامینها و آب کافی میتوانند پوست را سالم و مقاوم نگه دارند؟
پوست برای اینکه محکم، انعطافپذیر و مقاوم بماند، فقط به مراقبت بیرونی نیاز ندارد—
از داخل هم باید تغذیه شود.
تغذیه مناسب میتواند جلوی زخم بستر، زخم دیابتی، زخم وریدی و حتی زخمهای جراحی را بگیرد.
پروتئین مهمترین ماده غذایی برای حفظ سلامت بافتهاست.
اگر پروتئین کافی نخوریم:
🔴 پوست نازک و شکننده میشود
🔴 ماهیچهها تحلیل میروند
🔴 پاشنه و باسن خیلی سریع دچار زخم فشاری میشوند
🔴 زخمها دیرتر خوب میشوند
✔️ مرغ
✔️ تخممرغ
✔️ ماهی
✔️ ماست و پنیر
✔️ حبوبات (لوبیا، نخود، عدس)
✔️ پروتئینهای گیاهی برای گیاهخواران
💡 کمبود پروتئین، شایعترین علت زخم بستر در سالمندان و بیماران بستری است.
کمبودش → پوست نازک، کبودی، زخمهای دیرترمیم.
منابع: پرتقال، کیوی، فلفل دلمهای، طالبی، توتفرنگی.
کمبودش → خشکی شدید، ترکهای پوستی، زخمپذیری.
منابع: هویج، کدو، جگر، اسفناج.
کمبودش → افزایش التهاب و آسیب آسان پوست.
منابع: بادام، تخمه آفتابگردان، روغن زیتون.
کمبودش → توقف کامل ترمیم.
منابع: گوشت، مغزها، غلات کامل، تخممرغ.
چربیهای مفید به بدن کمک میکنند التهاب را کنترل کند و پوست سالم بسازد.
✔️ امگا–۳ (ماهی، گردو، بذر کتان)
✔️ روغن زیتون
✔️ آووکادو
❌ چربیهای ناسالم (فستفود، روغنهای سرخکردنی) التهاب پوست را بالا میبرند و خطر زخم را بیشتر میکنند.
وقتی بدن کمآب باشد:
🔴 پوست خشک میشود
🔴 قابلیت کشسانیاش کم میشود
🔴 ترک میخورد
🔴 خونرسانی به بافتها کاهش مییابد
🔴 خطر زخم بستر یا زخم دیابتی چند برابر میشود
✔️ نوشیدن ۶ تا ۸ لیوان آب در روز
✔️ آبمیوه طبیعی، سوپ، چای کمرنگ
✔️ در سالمندان یا بیماران کماشتها، یادآوری مداوم نوشیدن آب
💡 پوست سالم همیشه پوستِ مرطوب از داخل است، نه فقط از بیرون.
بدن برای سالم ماندن پوست و جلوگیری از زخم نیاز دارد به:
پروتئین کافی
ویتامینها
چربیهای مفید
کربوهیدرات متعادل
آب کافی
کمخوری باعث ضعف عضلانی و زخمهای فشاری میشود.
پرخوری باعث قند بالا، التهاب و ضعف گردش خون میشود.
این گروهها معمولاً کماشتها هستند و سریع دچار کمبود مواد مغذی میشوند.
علائم سوءتغذیه:
کاهش وزن
لباسهای گشاد
ضعف
پوست خشک و ترکخورده
دیر خوب شدن زخمها
برای آنها باید وعدههای کوچک ولی پرانرژی و پرپروتئین آماده کرد.
برای جلوگیری از زخم، بدن باید:
✔️ پروتئین کافی داشته باشد
✔️ ویتامینهای لازم مخصوصاً C و A و زینک را دریافت کند
✔️ چربیهای مفید مصرف کند
✔️ همیشه هیدراته باشد
✔️ از رژیم متعادل پیروی کند
تغذیه خوب یعنی پوست سالم، بدن قوی و صفر زخم—حتی در بیماران کمتحرک.
چطور رطوبت زیاد پوست سالم را نرم، ضعیف و زخمپذیر میکند؟
پوست ما زمانی قوی و مقاوم است که خشکِ سالم باشد؛ نه خشکِ ترکخورده و نه خیسِ بیش از حد.
وقتی مدت طولانی خیس بماند—بهخصوص در افراد بستری، سالمندان، بیماران بیاختیار یا زخمهای ترشحدار—پوست به مرحلهای میرسد که به آن ماکرریشن (Maceration) میگوییم.
ماکرریشن یعنی:
پوست بیش از حد نرم، سفید، چروکیده و کاملاً آمادگی برای زخم شدن دارد.
اگر پوست مثل وقتی که مدت زیاد در حمام بمانی "چروک" شود،
یعنی لایهٔ دفاعیاش ضعیف و آمادهٔ پاره شدن است.
🔴 پوست خیس، ۵ برابر سریعتر آسیب میبیند
🔴 خیلی راحت پاره میشود
🔴 زخم بستر، زخم اصطکاکی و عفونت را آغاز میکند
🔴 اطراف زخمها سفید، نرم و دردناک میشود
وقتی پوست خیس میشود:
سلولها بیش از حد آب جذب میکنند و متورم میشوند
چسبندگی لایههای پوست کم میشود
پوست از کوچکترین اصطکاک هم پاره میشود
باکتری و قارچ بهراحتی وارد میشوند
به همین دلیل در بیماران کمتحرک، اطراف باسن، کشاله ران و پاشنهها بیشتر آسیب میبیند.
✔️ تعریق زیاد
✔️ بیاختیاری ادرار و مدفوع
✔️ ترشح زخم
✔️ پانسمان خیس
✔️ شستوشوی زیاد بدون خشککردن کامل
✔️ چینهای پوستی (زیر شکم، زیر سینه، کشاله ران)
💡 نکته: رطوبت «پشت زخم» هم خطرناک است؛ مثل وقتهایی که پانسمان خوب چسبیده نیست.
اگر اینها را دیدید یعنی پوست در مرز آسیب است:
🔸 سفید شدن اطراف زخم
🔸 نرمی غیرطبیعی پوست
🔸 بوی نامطبوع
🔸 سوزش یا خارش
🔸 چروکشدن
🔸 پوست حالت خمیری پیدا میکند
🔸 التهاب یا قرمزی کنار سفیدی
این مرحلهای است که اگر اقدام کنیم، زخم اصلاً تشکیل نمیشود.
پوست را با ملایمت خشک کنید، بدون مالش.
بهخصوص بین انگشتها، زیر ران، زیر سینه و چینهای پوستی.
این کرمها مثل یک دیوار محافظ بین پوست و رطوبت عمل میکنند.
مناسب برای:
✔️ بیماران بیاختیار
✔️ بیمارانی با تعریق زیاد
✔️ اطراف زخمهای ترشحدار
ترشحات زیاد، اطراف زخم را خیس میکند.
راهکارها:
✔️ استفاده از پانسمان جاذب (فوم، آلژینات)
✔️ تعویض منظم پانسمان
✔️ جلوگیری از نشت ترشحات روی پوست اطراف
پوشک یا لباس مرطوب پوست را در چند دقیقه نرم و آسیبپذیر میکند.
✔️ پوشک مخصوص بیماران
✔️ تعویض سریع پس از خیسشدن
✔️ استفاده از کرم محافظ قبل از پوشک
تعریق را با:
✔️ لباس نخی
✔️ تهویه مناسب اتاق
✔️ حمام کوتاه و خنک
✔️ پودر جاذب رطوبت
کنترل کنید.
پوست مرطوب با کمترین فشار پاره میشود.
✔️ جابجایی با ملحفه
✔️ بالا بردن کامل بیمار بهجای کشیدن
✔️ استفاده از ملافه نخی صاف
✔️ خشک نگهداشتن زیر بدن
اگر زخم دارید، پوست اطرافش مهمتر از خود زخم است؛
چون اگر تخریب شود، زخم بزرگتر میشود.
✔️ هر بار پانسمان عوض میشود، اطراف زخم کاملاً خشک شود
✔️ از کرم محافظ اطراف زخم استفاده شود
✔️ در ترشحات زیاد، از پانسمان جاذب قوی استفاده کنید
✔️ اگر پوست نرم و سفید شد، باید فوراً نوع پانسمان تغییر کند
رطوبت زیاد =
🔴 پوست ضعیف
🔴 حساس
🔴 آمادهٔ آسیب
با چند کار ساده مثل خشککردن ملایم، کرم محافظ، کنترل ترشحات و تعویض منظم پوشک،
میتوانیم کاملاً از ماکرریشن و زخمهای دردناک جلوگیری کنیم.
چرا پوستشان سریعتر آسیب میبیند و چگونه هر روز از زخم جلوگیری کنیم؟
پوست سالمندان مثل یک برگ نازک و ظریف میشود—کمآبتر، نازکتر و آسیبپذیرتر.
به همین دلیل کوچکترین فشار، خشکی، رطوبت یا ضربه میتواند تبدیل به زخم بستر، زخم دیابتی یا خراشهای عمیق شود.
با افزایش سن، چربی زیر پوست کم میشود؛
پوست دیگر کوسن محافظ ندارد و سریع پاره میشود.
غدد چربی و عرق کمتر کار میکنند → پوست خشک، شکننده و ترکخورده میشود.
خونرسانی کمتر یعنی:
ترمیم کندتر، آسیبپذیری بیشتر و خطر زخم بستر.
سالمندان کمتر راه میروند → فشار طولانی روی ران، پاشنه و باسن ایجاد میشود.
دیابت، فشار خون، مشکلات قلبی، کمخونی و سوءتغذیه همگی پوست را ضعیفتر میکنند.
داروهای رقیقکننده خون، استروئیدها، مدرها و برخی آنتیبیوتیکها پوست را نازکتر میکنند.
نتیجه:
پوست سالمندان یک خط دفاعی حساس است که باید هر روز مراقبش باشیم.
هر روز یکبار پوست را چک کنید، مخصوصاً:
پاشنهها 👣
باسن و دنبالچه 🍑
آرنجها
پشت سر
کتفها
اطراف زانو
چینهای پوستی
اگر دیدید:
🔴 قرمزی
🔴 خشکی زیاد
🔴 ترک
🔴 پوستهپوسته شدن
🔴 نرمی بیش از حد (ماکرریشن)
🔴 درد
فوراً اقدام کنید—اینها اولین علامت زخم هستند.
سالمندان معمولاً پوستهای خیلی خشک دارند.
برای حفظ سلامت پوست:
هر روز لوسیون ملایم بزنید
از صابونهای قوی استفاده نکنید
بعد از حمام، ۳ دقیقهٔ اول مرطوبکننده بزنید
پاشنه، آرنج، ساق پا، دستها.
🔸 اما:
بین انگشتها، کشالهران یا زیر سینه نباید کرم چرب زده شود → خطر قارچ.
در سالمندان بیاختیار، این بخش حیاتی است.
راهکارها:
✔️ تعویض سریع پوشک
✔️ استفاده از کرم محافظ (barrier cream)
✔️ خشک کردن کامل نواحی خیس
✔️ تعویض لباس خیس یا عرقکرده
رطوبت زیاد = پوست نرم و آمادهٔ پاره شدن.
✔️ تغییر وضعیت هر ۲ ساعت
✔️ استفاده از تشک مواج
✔️ بلند کردن پاشنهها از تخت
✔️ استفاده از کوسن بین زانوها
✔️ نشستن با تغییر وزن هر ۳۰ دقیقه
فشار، عامل شماره یک زخم در سالمندان است.
سالمندان معمولاً اشتهای کمی دارند، اما بدنشان برای سالم ماندن پوست نیاز دارد به:
پروتئین کافی
ویتامین C
ویتامین A
چربیهای مفید
آب کافی
سوءتغذیه = زخم سریعتر و عمیقتر.
کشیده شدن پوست سالمندان روی تخت یا ملافه
میتواند یک خراش کوچک اما خطرناک ایجاد کند.
برای جلوگیری:
✔️ بلند کردن صحیح بیمار بهجای کشیدن
✔️ استفاده از ملافهٔ صاف
✔️ لباس نخی و گشاد
حرکت، جریان خون را بهتر میکند و پوست را سالم نگه میدارد.
✔️ چند قدم راه رفتن
✔️ تمرین مچ و ساق پا
✔️ باز و بسته کردن انگشتان
✔️ تنفس عمیق
✔️ نشستن کوتاهمدت
حتی ۵ دقیقه فعالیت، برای جلوگیری از زخم مفید است.
اگر هرکدام از این موارد را در سالمند دیدید، همان روز باید ارزیابی شود:
🔴 قرمزی ثابت
🔴 گرمی یا تورم
🔴 درد غیرمعمول
🔴 خراش یا تاول
🔴 ترشح
🔴 سوزش
🔴 نرمی سفید اطراف پوست
اینها هشدار هستند و اگر زود اقدام کنیم، زخم اصلاً تشکیل نمیشود.
پوست سالمندان چرا زود آسیب میبیند؟
✔️ نازکتر
✔️ خشکتر
✔️ کمعضلهتر
✔️ کمخونرسانیتر
✔️ پرخطرتر
برای پیشگیری کامل از زخم:
✔️ بررسی روزانه
✔️ مرطوبسازی صحیح
✔️ کنترل رطوبت و بیاختیاری
✔️ جلوگیری از فشار
✔️ تغذیه مناسب
✔️ تحرک سبک
✔️ جلوگیری از اصطکاک
با همین کارهای ساده، میتوانیم سالمندان را از دردناکترین زخمها کاملاً محافظت کنیم.
چطور انتخاب اشتباه باعث زخم، تاول و آسیب پوستی میشود؟
بسیاری از زخمها، مخصوصاً در سالمندان، بیماران دیابتی و افراد کمتحرک، از یک موضوع ساده شروع میشوند:
کفش نامناسب، لباس تنگ یا جوراب اشتباه.
این مشکلات کوچک میتوانند تبدیل به زخمهای عمیق و خطرناک شوند—بهویژه اگر دیر متوجهشان شویم.
کفش اشتباه میتواند باعث:
🔴 تاول
🔴 ساییدگی پوست
🔴 فشار روی انگشتها یا پاشنه
🔴 زخم دیابتی
🔴 بدشکلی انگشتها
🔴 کاهش خونرسانی
کفش تنگ → فشار زیاد → آسیب پوست
کفش گشاد → پا سر میخورد → اصطکاک
کفش نوک باریک → فشرده شدن انگشتها
کفش سفت → آسیب پاشنه و کنار پا
کفش با درز داخلی → بریدگی و خراش
💡 بیشتر زخمهای دیابتی از یک تاول ساده داخل کفش شروع میشوند.
جوراب اشتباه میتواند:
🔴 جریان خون را کم کند
🔴 روی مچ پا یا ساق «حلقهٔ فشار» ایجاد کند
🔴 باعث تعریق زیاد شود
🔴 پوست را نرم و مستعد زخم کند
❌ جوراب نایلونی:
رطوبت را نگه میدارد → تعریق زیاد → ماکرریشن
❌ جوراب تنگ:
گردش خون را مختل میکند → خطر زخم شریانی
❌ جوراب با کش قوی:
رد عمیق روی پا میاندازد و پوست را اذیت میکند
❌ جوراب با درز ضخیم:
بهخصوص در بیماران دیابتی باعث تاول میشود
✔️ نخی
✔️ بدون درز برجسته
✔️ بدون کش تنگ
✔️ جاذب رطوبت
✔️ سایز مناسب
لباسهای تنگ یا زبر در بیماران کمتحرک میتواند منجر به:
🔴 خراش پوست
🔴 زخم روی شانهها یا لگن
🔴 تعریق زیاد
🔴 تحریک پوست
🔴 زخم بستر در نواحی اصطکاکی
روی پوست فشار نقطهای ایجاد میکند
حرکت طبیعی بدن را محدود میکند
چینهای لباس باعث ساییدگی میشود
زخمهای کوچک را بدتر میکند
جلو بسته، نرم، پهن
بدون درز تیز داخل کفش
کفی ضربهگیر
پاشنه کوتاه
سایز مناسب
نخی، تنفسی
بدون کش سفت
بدون درز برجسته
فیت مناسب (نه گشاد، نه تنگ)
نخی و راحت
بدون دکمه/زیپهای سفت که روی پوست فشار بیاورد
گشاد اما نه خیلی بزرگ
مناسب فصل (برای جلوگیری از تعریق)
این افراد حتی با یک فشار کوچک دچار زخم میشوند:
👵 سالمندان
🩺 بیماران دیابتی
🛏️ بیماران بستری
♿ افراد کمتحرک
💉 بیماران با اختلال گردش خون
🏥 بیماران شریانی یا وریدی
✔️ هر روز پا و پوست را چک کنید
✔️ اگر تاول، قرمزی یا خط فشار دیدید → کفش یا جوراب را عوض کنید
✔️ هیچوقت با پای برهنه راه نروید
✔️ برای بیماران دیابتی، حتماً کفش مخصوص دیابتی بخرید
✔️ جوراب روزی یک بار تعویض شود
✔️ زخمهای کوچک را جدی بگیرید
کفش نامناسب، جوراب نایلونی یا لباس تنگ
ظاهر سادهای دارند، اما میتوانند باعث:
🔴 تاول
🔴 زخم دیابتی
🔴 زخم بستر
🔴 زخم اصطکاکی
🔴 عفونت
شوند.
با انتخاب صحیح و چند دقیقه مراقبت روزانه، میتوانیم از این زخمهای دردناک جلوگیری کنیم.
چطور فشار طولانی باعث آسیب پوستی میشود و چگونه از آن جلوگیری کنیم؟
بسیاری از زخمها نه از بیماری، بلکه از تجهیزات پزشکی ایجاد میشوند:
گچ، آتل، بریس، ماسک NIV، لوله اکسیژن، باندهای سفت، سوند، جوراب ضد آمبولی—همه میتوانند اگر درست استفاده نشوند، پوست را دچار آسیب جدی کنند.
هر وسیلهای که فشار مداوم به یک نقطه از پوست وارد کند، میتواند باعث:
🔴 کاهش جریان خون
🔴 لهشدن بافت
🔴 تورم
🔴 زخم فشاری
🔴 تاول
🔴 نکروز (مرگ بافت)
کافی است که چند ساعت پوست زیر فشار باشد تا آسیب شروع شود—حتی اگر بیمار هیچ دردی احساس نکند.
فشار روی برجستگیهای استخوانی
لبههای تیز
تورم داخل گچ → فشار بیشتر → زخم
فشار روی بینی، گونهها
اصطکاک هنگام حرکت ماسک
پوست زیر ماسک خیلی سریع زخم میشود
فشار روی پشت گوش
خشکشدن پوست
سایش مداوم روی سوراخ بینی
حلقهٔ فشار اطراف ساق
تا کردن جوراب = بریدگی پوست
سایز نامناسب = زخم
چسب محکم باعث کندن پوست میشود
لولههای ثابت نشده باعث اصطکاک روی پوست میشوند
باند سفت → قطع خونرسانی → زخم
وقتی یک نقطه از پوست تحت فشار مداوم باشد:
خونرسانی قطع میشود 🔴
بافت اکسیژن نمیگیرد
سلولها آسیب میبینند
پوست قرمز میشود
سپس تاول یا کبودی
در نهایت زخم باز و عمیق ایجاد میشود
این آسیب خیلی سریعتر از زخم بستر کلاسیک اتفاق میافتد.
اگر این نشانهها دیده شد، باید فوری اقدام کرد:
🔸 قرمزی مداوم
🔸 علامت فرو رفتگی
🔸 درد یا سوزش
🔸 جایبند یا علامت کش
🔸 خراش یا تاول
🔸 سرد یا بیحس شدن ناحیه
🔸 پوست سفید، براق یا سفت
اینها یعنی فشار بیش از حد.
اگر بیمار شکایت دارد → احتمال فشار زیاد است.
باید فوراً ارزیابی شود.
هر ۲–۴ ساعت:
💬 «آیا درد داری؟ پوستت اذیت میشود؟»
✔️ فشار ماسک را تنظیم کنید
✔️ از پدهای محافظ روی بینی یا گونه استفاده کنید
برای جلوگیری از فشار:
زیر گچ
زیر تسمههای آتل
پشت گوش هنگام استفاده از اکسیژن
زیر کش جوراب واریس
پشت سر زیر ماسک NIV
پدها باید نرم باشند و پوست را اذیت نکنند.
سایز اشتباه = آسیب حتمی
✔️ گچ نباید خیلی تنگ یا خیلی گشاد باشد
✔️ ماسک NIV باید فیت باشد اما فشار ندهد
✔️ جوراب ضدآمبولی باید سایز دقیق داشته باشد
✔️ آتل باید مطابق اندازه بدن تنظیم شود
بعد از جراحی، ضربه یا بیحرکتی طولانی، پا یا دست ممکن است ورم کند.
اگر تجهیزات تنگ شوند → زخم + آسیب عصبی.
✔️ هر چند ساعت تورم را چک کنید
✔️ اگر ورم زیاد شد، فوراً تنظیم باید تغییر کند
لولهای که ثابت نیست، روی پوست میمالد و زخم میسازد.
✔️ با چسب نرم ثابت کنید
✔️ مسیر لوله را طوری قرار دهید که روی پوست نکشد
✔️ هر روز جای چسب را عوض کنید
اگر پوست خشک است → کمی مرطوبکننده اطراف ناحیه بزنید
(نه زیر ماسک یا زیر چسب).
پوست خشک سریع پاره میشود.
اگر موارد زیر دیده شد:
🔴 درد شبیه نبض شدید
🔴 بیحسی یا سردی اندام
🔴 تاول یا زخم باز
🔴 کبودی گسترده
🔴 گچ یا آتل شل شده
🔴 تورم بیش از حد
اینها نشانه خطر هستند و نیاز به بررسی فوری دارند.
تجهیزات پزشکی میتوانند هم نجاتبخش باشند و هم زخمساز.
اگر:
✔️ فشار کنترل شود
✔️ پوست مداوم بررسی شود
✔️ پد محافظ استفاده شود
✔️ سایز مناسب انتخاب شود
✔️ لولهها درست ثابت شوند
میتوان کاملاً از زخمهای ناشی از گچ، آتل و تجهیزات پزشکی جلوگیری کرد.
چطور پا، لگن، کمر و دستها را قرار دهیم تا هیچ نقطه فشاری تبدیل به زخم نشود؟
«موقعیتدهی» یا Positioning مهمترین کار برای جلوگیری از زخم بستر و آسیبهای فشاری است.
اگر بیمار درست قرار نگیرد، حتی روی تشک مواج هم ممکن است زخم بگیرد.
وقتی بیمار بیحرکت میماند:
فشار روی یک نقطه جمع میشود
خونرسانی قطع میشود
پوست ضعیف میشود
زخم بستر در چند ساعت شروع میشود
با موقعیتدهی صحیح، فشار پخش میشود و زخم اصلاً تشکیل نمیشود.
(برای بیماران روی ویلچر هر ۳۰ دقیقه)
بین زانوها، زیر بازو، پشت کمر، کنار پاشنهها.
پاشنهها، آرنجها، باسن، شانهها.
همیشه بیمار را بلند کنید، نه اینکه روی تخت بکشید.
ستون فقرات باید صاف باشد.
بهترین حالت برای بسیاری از بیماران، با رعایت موارد زیر:
✔️ بالشی زیر سر باشد، اما زیاد بلند نباشد
✔️ بالشی زیر زانوها بگذارید تا فشار از کمر کم شود
✔️ پاشنهها باید کاملاً آزاد باشند (با بالشت زیر ساق)
✔️ دستها کنار بدن یا روی شکم با حمایت نرم
✔️ مچ پاها در راستای طبیعی باشند
❌ پاشنهها نباید با تخت تماس مستقیم داشته باشند—عامل اصلی زخم پاشنه.
این پوزیشن برای کاهش فشار روی دنبالچه عالی است.
✔️ بیمار را ۳۰–۴۵ درجه بچرخانید، نه کاملاً به پهلو
✔️ بالشی بین زانوها بگذارید
✔️ دست بالایی را روی بالش حمایت کنید
✔️ از برخورد مستقیم زانو با زانو جلوگیری کنید
✔️ از تکان ناگهانی لگن جلوگیری کنید
❌ تماس مستقیم لگن یا کتف با تخت = آغاز زخم فشاری.
برای بیماران تنفسی مناسب است، اما باید با احتیاط انجام شود.
✔️ زاویه تخت ۳۰–۴۵ درجه
✔️ بالشی کوچک پشت کمر
✔️ زیر بازوها حمایت شود
✔️ پاها کمی خم باشند تا از سر خوردن جلوگیری شود
❌ زاویه بالای ۶۰ درجه = خطر سر خوردن و آسیب پوست.
برای بیماران هوشیار و کمتحرک مناسب است.
✔️ هر ۳۰ دقیقه وزن را جابهجا کنید
✔️ از کوسن ضد فشار استفاده کنید
✔️ پاها روی زمین یا زیرپایی باشند
✔️ باسن نباید روی یک نقطه سفت فشار داشته باشد
❌ نشستن طولانی بدون تغییر وضعیت = زخم حتمی.
✔️ آرنجها با بالش نرم حمایت شوند
✔️ از تماس طولانی آرنج با سطح سفت جلوگیری کنید
✔️ دستها نباید آویزان یا فشرده شوند
✔️ در بیماران سکته مغزی، حمایت شانه بسیار مهم است
✔️ پاها در راستای طبیعی قرار بگیرند
✔️ مچ پا از کشیدگی یا انحراف محافظت شود
✔️ برای جلوگیری از “Foot Drop” از پوزیشن مناسب یا اسپلینت استفاده کنید
✔️ پاشنهها آزاد باشند (پاکسازی فشار)
❌ قرار گرفتن پا در زاویه اشتباه → زخم + بدشکلی + درد.
✔️ لگن باید صاف باشد، نه پیچیده
✔️ از قوس زیاد یا صاف شدن بیش از حد کمر جلوگیری کنید
✔️ بالش زیر زانوها در حالت طاقباز عالی است
✔️ در حالت پهلو، از چرخش بیش از حد لگن جلوگیری کنید
استفاده از وسایل استاندارد باعث کاهش فشار میشود:
بالش ضد فشار
کوسنهای فرمدار
پدهای پاشنه
تشک مواج
گویهای نرم بین زانوها
رولهای کوچک پشت کمر
این ابزارها باعث پخش فشار میشوند و پوست را محافظت میکنند.
اگر هرکدام را دیدید، فوراً تغییر دهید:
🔴 قرمزی مداوم
🔴 گرمی یا سردی غیرطبیعی
🔴 رد بالش یا تخت
🔴 درد یا فشار
🔴 سُر خوردن به پایین
🔴 پوست سفید یا نرم
موقعیتدهی صحیح یعنی:
✔️ کاهش فشار
✔️ افزایش خونرسانی
✔️ جلوگیری از اصطکاک
✔️ پیشگیری کامل از زخم
با چند تغییر کوچک در نحوه قرارگیری پا، لگن، کمر و دستها میتوانیم کاملاً از ایجاد زخم جلوگیری کنیم—چه برای بیماران بستری، چه سالمندان و چه بیماران کمتحرک.
چطور بدون مهارت تخصصی، از ایجاد زخم کاملاً جلوگیری کنیم؟
خیلی از زخمها—مثل زخم بستر، زخم دیابتی و زخم اصطکاکی—در خانه و توسط خانواده قابل پیشگیریاند.
مراقبین لازم نیست پرستار باشند؛ فقط کافی است چند نکته ساده اما حیاتی را بدانند.
خانوادهها با یک نگاه ساده میتوانند زخم را قبل از شروع متوقف کنند.
پاشنهها 👣
باسن و دنبالچه 🍑
آرنجها
پشت سر
کتفها
اطراف انگشتان پا
چینهای پوستی
🔴 قرمزی
🔴 خشکی زیاد
🔴 سفید شدن پوست
🔴 سوزش یا درد
🔴 ترک
🔴 تورم
اگر همینجا اقدام کنیم، زخم اصلاً شکل نمیگیرد.
بیمار نباید ساعتها روی یک نقطه بماند.
✔️ هر ۲ ساعت یکبار، به پهلو یا پشت برگردانید
✔️ برای بیماران روی ویلچر: هر ۳۰ دقیقه کمی وزن را جابهجا کنید
✔️ پاشنهها را با یک بالشت از روی تخت بلند کنید
💡 این سادهترین و مؤثرترین روش پیشگیری از زخم بستر است.
مرطوب ماندن پوست (عرق، پوشک، ترشحات) باعث نرم شدن و آسیب آن میشود.
✔️ شستوشوی روزانه
✔️ خشککردن کامل
✔️ تعویض سریع پوشک
✔️ استفاده از کرم محافظ در نواحی خیس
❌ گذاشتن پوشک یا لباس خیس برای مدت طولانی
❌ استفاده از الکل یا صابون قوی
بدن برای جلوگیری از زخم به مواد مغذی نیاز دارد.
✔️ پروتئین کافی (مرغ، تخممرغ، حبوبات)
✔️ میوهها و سبزیجات
✔️ آب کافی
✔️ وعدههای کوچک اما مغذی برای سالمندان
❌ کمخوری باعث تحلیل عضلات و زخم بستر میشود.
اصطکاک ناشی از:
کشیدن بدن روی تخت
ملافههای زبر
لباس تنگ
کفش نامناسب
میتواند زخمهای خطرناک ایجاد کند.
✔️ هنگام جابجایی بیمار، بدنش را بلند کنید نه بکشید
✔️ از ملافهٔ نرم و صاف استفاده کنید
✔️ لباسهای راحت و نخی بپوشانید
برای بیماران هوشیار و دیابتی بسیار مهم است.
✔️ جوراب نخی بدون کش تنگ
✔️ کفش پهن و نرم
✔️ جلوگیری از راهرفتن با پای برهنه
اگر بیمار زخم دارد یا زیاد عرق میکند:
✔️ پانسمان را بهموقع عوض کنید
✔️ از پانسمان جاذب استفاده کنید
✔️ پوست اطراف را خشک نگه دارید
✔️ از کرم محافظ استفاده کنید
این وسایل در خانه هم حیاتی هستند:
✔️ تشک مواج یا اسفنجی مناسب
✔️ کوسن برای حمایت از زانوها و آرنج
✔️ پد نرم برای پاشنهها
به خانواده بگویید:
زخم از یک نقطه کوچک شروع میشود
قرمزی یعنی زنگ خطر
فشار طولانی = زخم حتمی
پوست نباید خیلی خشک یا خیلی خیس باشد
تغذیه خوب، سرعت ترمیم را چند برابر میکند
اگر مراقبین دیدند:
🔴 قرمزی که با تغییر وضعیت نمیرود
🔴 بوی بد
🔴 تاول یا ترشح
🔴 درد شدید
🔴 تورم یا گرمی
🔴 تغییر رنگ
باید همان روز به پرستار یا پزشک اطلاع دهند.
خانوادهها بدون نیاز به هیچ تخصصی میتوانند از زخم جلوگیری کنند، اگر:
✔️ پوست را هر روز چک کنند
✔️ بیمار را هر ۲ ساعت جابهجا کنند
✔️ رطوبت را کنترل کنند
✔️ تغذیه را تقویت کنند
✔️ از اصطکاک و فشار جلوگیری کنند
پیشگیری از زخم بیشتر یک کار روزانه و ساده است، نه یک مهارت پیچیده.
چند روز قبل از زخم، بدن به شما پیام میدهد!
زخمهای بستر یا زخمهای ناشی از فشار «یکشبه» ایجاد نمیشوند؛
قبل از اینکه پوست باز شود، چند علامت مهم ظاهر میشود که اگر همان موقع اقدام کنیم، میتوانیم کاملاً جلوی زخم را بگیریم.
این علائم برای خانواده، مراقبین و حتی خود بیمار قابل تشخیصاند—فقط باید بدانیم دنبال چه بگردیم.
به آن میگوییم Non-Blanchable Redness
اگر با انگشت روی پوست فشار دهیم و رنگش سفید نشود، یعنی جریان خون مختل شده و فشار خطرناک روی آن نقطه وجود دارد.
این مرحله دقیقاً شروع زخم بستر است—و باید فوری مداخله کرد.
چه کار باید کرد؟
بلافاصله وضعیت بیمار را تغییر دهید
آن ناحیه را از فشار آزاد کنید
پوست را خشک نگه دارید
از کرم محافظ استفاده کنید
حداقل ۳۰ دقیقه به آن ناحیه فشار وارد نکنید
پوست سالم کمی ضخامت و قوام دارد، اما در معرض فشار طولانی یا رطوبت زیاد:
🔸 نازک
🔸 براق
🔸 حساس
🔸 و سست
میشود.
این هشدار میگوید پوست در آستانه پارگی است.
کارهایی که باید انجام شود:
کاهش رطوبت فوراً
استفاده از barrier cream
تعویض ملافههای زبر
تغییر وضعیت منظمتر
این علائم معمولا قبل از هر تغییری در ظاهر پوست دیده میشوند.
بیمار (اگر هوشیار باشد) ممکن است بگوید:
«پاهام داغ شده…»
«پشتم میسوزه…»
«اینجا درد میکنه وقتی روش میخوابم…»
اینها زنگ خطر هستند که فشار در حال آسیب زدن است.
ورم یعنی:
جریان خون مختل شده
حرکت لنف سخت شده
فشار بیش از حد به بافت وارد میشود
اگر اقدام نکنیم، ظرف چند روز پوست میتواند آسیب جدی ببیند.
کارهایی که باید انجام شود:
بالا بردن عضو
آزاد کردن فشار
بررسی رطوبت (پوشک، تعریق)
تغییر دما یکی از دقیقترین هشدارهاست.
🔸 محل گرمتر از اطراف → التهاب و آسیب اولیه
🔹 محل سردتر از اطراف → کاهش خونرسانی و خطر نکروز
هر دو خطرناکاند و نباید نادیده گرفته شوند.
اگر یکی از این علائم دیده شد، بیمار فقط چند روز با زخم فاصله دارد.
کافیست همان لحظه اقدام کنیم تا:
❌ پوست باز نشود
❌ زخم بستر شکل نگیرد
❌ عفونت و بستری در بیمارستان اتفاق نیفتد
و با اقدامات سادهای مثل تغییر وضعیت، خشک نگهداشتن پوست و کاهش فشار، مشکل کاملاً قابل کنترل است.